W najbliższą sobotę, 20 listopada 2021 roku, o godz. 18:00 na deskach Teatru im. Ludwika Solskiego w Tarnowie odbędzie się premiera polsko-słowackiego spektaklu „Zdarzyło się pierwszego września (albo kiedy indziej)” Pavla Rankova w reżyserii Tomasza Gawrona. Wydarzenie zostało przygotowane w koprodukcji z Fundacją ze Stali.
„Zdarzyło się pierwszego września (albo kiedy indziej)” jest opowieścią o trójce przyjaciół – Węgrze, Czechu i Żydzie – którzy pierwszego dnia września organizują na basenie w Levicach, miejscowości położonej gdzieś w centrum Europy, prywatne zawody pływackie. Stawką jest ubieganie się o wdzięki pięknej Słowaczki Márii. Jednakże Peter, Jan i Gabriel nie wiedzą, że poprzez wskoczenie do wody rozpoczną trwający trzydzieści lat wyścig o miłość. Czasy będą się zmieniać, wybuchnie wojna, upadną mocarstwa, a Europę Wschodnią zaleje komunizm. Dla bohaterów będą to również czasy wchodzenia w dorosłość, a także akceptacji i braku akceptacji własnego losu.
Powieść Pavla Rankova została uhonorowana w 2009 roku Europejską Nagrodą Literacką oraz Nagrodą Czytelników Dziennika „SME”. W 2010 roku jej sceniczna adaptacja trafiła na deski Słowackiego Teatru Narodowego w Bratysławie. Natomiast w 2014 roku powieść otrzymała Literacką Nagrodę Europy Środkowej „Angelus”.
– Książka Rankova uwiodła mnie w znacznym stopniu cudowną, rzadko spotykaną w literaturze, wrażliwością postaci. Mam na myśli wyraziste portrety bohaterów umiejscowione w burzliwych i fascynujących czasach, czyli pomiędzy 1938 a 1968 rokiem. Fabuła prowadzi nas przez trzydziestoletnią historię, od wybuchu II Wojny Światowej do wkroczenia wojsk radzieckich na terytorium Czechosłowacji w 1968 roku – mówi Tomasz Gawron, reżyser spektaklu.
W spektaklu, obok aktorów Teatru im. Ludwika Solskiego w Tarnowie: Anny Zachciał, Matyldy Baczyńskiej, Filipa Kowalczyka, Ireneusza Pastuszaka i Tomasza Wiśniewskiego, wystąpi również Adam Herich z Teatru Miejskiego w Żylinie na Słowacji.
– Sztuka została napisana w całości po polsku. Nasz gość, Adam Herich, nauczył się języka polskiego. Co ciekawe, przypadła mu rola Czecha. Adam jest Słowakiem, który zna czeski i właśnie charakterystyczny dla tego język akcent usłyszą widzowie tarnowskiego teatru. Mieliśmy na samym początku obawy, czy taki eksperyment się powiedzie, ale już pierwsze próby pokazały, że była to fantastyczna koncepcja – wyjaśnia Tomasz Gawron.
Muzykę na potrzeby spektaklu skomponował Wojciech Frycz. Scenografię i kostiumy zaprojektował Krystian Szymczak, który zajął się też reżyserią świateł. W przedstawieniu pojawią się również animacje autorstwa Mateusza Świderskiego .
Partnerem główny spektaklu jest Województwo Małopolskie. Partnerami: Instytut Słowacki w Warszawie, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Tarnowie oraz Zakłady Mechaniczne. Natomiast partnerami honorowymi są: Tomáš Kašaj – Konsul Generalny Republiki Słowacji w Krakowie, Tibor Gerencsér – Konsul Generalny Węgier w Krakowie, Jarosław Krykwiński – Konsul Honorowy Republiki Czeskiej w Częstochowie.
