Najnowsza wystawa w tarnowskim muzeum prezentuje wyniki badań archeologicznych dotyczących epoki brązu, czyli okresu 2300 – 900 p.n.e., prowadzonych na terenie północno‑wschodnich Węgier przez grupę archeologów z Herman Otto Muzeum w Miszkolcu. Eksponaty rozmieszczone są w dwóch salach, zwiedzanie najlepiej rozpocząć od pomieszczeń piwnicznych, gdzie zgromadzono najstarsze artefakty z wczesnej epoki brązu – tzw. kultury tellowej.
Tell po arabsku znaczy wzgórze, miejsce, gdzie przez setki, a nawet tysiące lat osiedlali się ludzie, pojawiały się i niszczały różne zabudowania, tworzyła się społeczność połączona wspólnymi wierzeniami i zwyczajami pogrzebowymi. Pierwsza część ekspozycji jest więc intrygującą podróżą w czasie, podczas której przyglądamy się życiu owej społeczności poprzez pryzmat używanych w niej przedmiotów, a tablice informacyjne towarzyszące eksponatom dają wiedzę na temat ich zastosowań i pozwalają wyobrazić sobie zajęcia, jakim oddawali się wtedy ludzie. Dowiadujemy się więc, jak ubierały się kobiety, a jak mężczyźni, jakie ozdoby nosili. Oglądamy narzędzia kamienne, gliniane, kościane o różnym przeznaczeniu, broń, gliniane naczynia o zastosowaniu codziennym i odświętnym, przedmioty kultu, a nawet dziecięce zabawki. Jest też zrekonstruowany grób należący do 6‑7‑letniej dziewczynki, prezentujący szkieletowy typ pochówku charakterystyczny dla niektórych kultur wczesnej i średniej epoki brązu.
W sali drugiej zgromadzono natomiast artefakty pochodzące z późnego okresu tej epoki. Z tablic dowiadujemy się, jakie typy osad budowano wówczas, czym się trudniono. W tej części wystawy zwracają uwagę bogaty zbiór przedmiotów z brązu – od narzędzi poprzez naczynia do misternej biżuterii, tajemniczy brązowy zwój potężnych rozmiarów – wykonany prawdopodobnie w hołdzie jakiemuś bóstwu, oraz gliniane urny i rzeczy znalezione w grobach, związane z ówczesnym obyczajem ciałopalenia. Jest też ciekawa gablota poświęcona skarbom ukrytym w ziemi z różnych przyczyn przez ich właścicieli. Ekspozycję kończy dość makabryczne i spektakularne znalezisko grobowe – szkielet mężczyzny leżącego z podkurczonymi nogami, z usuniętą głową, na której miejscu umieszczono kozią czaszkę.
Wystawa w przystępny sposób przybliża nam jedną z epok w dziejach ludzkiej kultury, choć oczywiście nie udziela wyczerpujących odpowiedzi na wszystkie związane z nią pytania – epoka brązu skrywa wszak ciągle przed badaczami wiele sekretów. Niewątpliwie ma natomiast niezwykłą magię. By ją poczuć podczas zwiedzania, warto pamiętać, że oglądane eksponaty to nie repliki czy kopie, lecz autentyczne przedmioty dotykane i stworzone sprytnymi rękami ludzi sprzed czterech tysięcy lat.
