Nie w nadmorskich czy górskich kurortach, kojarzonych ze zdrowiem i relaksem, lecz właśnie w Tarnowie – najnowszy raport Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Instytutu Badawczego pokazuje, że miasto pod Górą św. Marcina znajduje się w ścisłej czołówce pod względem długości życia. Jest jednak pewne „ale” – dotyczy to wyłącznie mężczyzn. Zdaniem badaczy, Tarnów nie wyróżnia się natomiast pod względem długowieczności kobiet.
Wśród powiatów ziemskich i grodzkich o najdłuższej oczekiwanej długości życia mężczyzn znalazły się: miasto na prawach powiatu Sopot (78,9 lat), powiat policki (77,5 roku) oraz Tarnów (77 lat). W dalszej kolejności uplasowały się Rzeszów i powiat leski. Kobiety najdłużej żyją z kolei w powiecie tatrzańskim (84,3 roku), kraśnickim (83,9 roku) oraz przemyskim.
Z czego to wynika? Co wpływa na długość ludzkiego życia? Naukowcy wskazują przede wszystkim na płeć, wykształcenie, miejsce zamieszkania oraz sytuację społeczną.
– Generalnie można stwierdzić, że większość powiatów, w których mężczyźni żyją najdłużej, skupia się w Polsce południowej oraz środkowo-zachodniej, natomiast kobiety najdłużej żyją w powiatach położonych w południowo-wschodniej i wschodniej części kraju, z wyjątkiem powiatów w północno-wschodniej części województwa lubelskiego – podsumowują autorzy opracowania.
Co ciekawe, wyniki ogólnopolskiego raportu rozmijają się z obserwacjami tarnowskich lekarzy. Na oddziałach geriatrycznych szpitali w Tarnowie i regionie dominuje przekonanie, że to kobiety żyją tu dłużej.
Co na ten temat sądzą Tarnowianie?
Jak się okazuje, zdania są podzielone. Pan Marian uważa, że dane z raportu są wiarygodne.
– W mojej rodzinie, z pokolenia na pokolenie, mężczyźni zostają sami – to kobiety odchodzą wcześniej. Ja też zostałem sam już wiele lat temu i staram się radzić sobie najlepiej, jak potrafię. Staram się też cieszyć życiem, skoro ono wciąż trwa. W Tarnowie są dobre warunki do życia, a na pewno większy spokój niż w dużych miastach. Pochodzę z pokolenia, w którym nie było takiej codziennej gonitwy jak dziś, a tarnowskie uroki nam sprzyjały – mówi w rozmowie z TEMI.
Odmienne zdanie ma pani Anna.
– Nie zgadzam się, mężczyźni umierają szybciej. Są jakby mniej wytrzymali. Kobiety mają w sobie dużo więcej siły – nie wiadomo skąd. Lubię mieszkać w Tarnowie, to przyjazne miasto, choć obecnie nie stwarza specjalnych perspektyw dla młodych. To miejsce dla takich jak my – seniorzy mają się tu dobrze – przekonuje z uśmiechem.
Zaczyna być gorzej
Dane przedstawione w raporcie pokazują, że trwający przez kilka dekad wyraźny wzrost oczekiwanej długości życia spowolnił w połowie drugiej dekady XXI wieku. Eksperci podkreślają, że podobne zjawisko obserwuje się także w innych krajach Unii Europejskiej.
Skąd ten trend? Coraz mniej inwestujemy w zdrowie – przede wszystkim psychiczne, które ma bezpośredni wpływ na naszą kondycję fizyczną.
– W kontekście danych regionalnych warto podkreślić, że wysoka pozycja miast takich jak Tarnów w rankingach długości życia nie powinna usypiać czujności. Długowieczność nie jest dana raz na zawsze. Bez inwestowania w zdrowie psychiczne, relacje społeczne i rozwój osobisty nawet dobre statystyki mogą się szybko pogorszyć – co raport wyraźnie sygnalizuje, mówiąc o stagnacji i oznakach regresu zdrowotnego – mówi w rozmowie z TEMI Alina Żyźniewska, autorka badań naukowych dotyczących dobrostanu byłych sportowców klasy mistrzowskiej, w tym olimpijczyków.
Jej zdaniem od lat wiadomo, że zdrowie nie jest wyłącznie efektem biologii ani dostępu do leczenia, lecz rezultatem złożonej interakcji czynników psychologicznych, społecznych i środowiskowych.
– To założenie leży u podstaw modelu biopsychospołecznego, który stanowi dziś fundament współczesnego myślenia o zdrowiu publicznym. Szczególnie istotne są dane pokazujące, że osoby lepiej wykształcone żyją wyraźnie dłużej. Warto jednak podkreślić, że nie chodzi wyłącznie o formalny poziom edukacji, lecz o to, co on umożliwia: rozwój kompetencji adaptacyjnych, większą elastyczność poznawczą, szersze perspektywy zawodowe oraz lepsze radzenie sobie ze zmianą. Te elementy mają bezpośredni wpływ na dobrostan psychiczny, a więc także na zdrowie somatyczne i długość życia – dodaje.
Samobójstwa i nowotwory
Nie każdy zdaje sobie sprawę, że w ostatnim czasie w grupach wiekowych 15–24 oraz 25–44 lata najczęstszą przyczyną zgonów były samobójstwa.
– To sygnał alarmowy dla osób odpowiedzialnych za politykę zdrowotną, a także dla każdego z nas, by w życiu prywatnym i zawodowym więcej widzieć i więcej słyszeć. Drugą najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce były choroby naczyń mózgowych, a trzecią – nowotwory tchawicy, oskrzela i płuca – brzmi fragment raportu.
Bez wątpienia nowotworów, także wśród młodych ludzi, jest coraz więcej.
– Gwałtowny przyrost liczby zachorowań oraz ozdrowieńców onkologicznych może spowodować kryzys zdrowia publicznego i systemu ochrony zdrowia. Częstość hospitalizacji z powodu chorób nowotworowych wyraźnie wzrasta wśród kobiet po 40. roku życia, a w grupie wiekowej 50–74 lata choroby te stanowią główną przyczynę leczenia. Najwyższy udział nowotworów w strukturze hospitalizacji Polek przypada na wiek 60–64 lata, a więc wcześniej niż u mężczyzn – alarmują autorzy raportu.
Alina Żyźniewska podkreśla, że z perspektywy psychologii są to zjawiska silnie powiązane z przewlekłym stresem, poczuciem braku kontroli, osamotnieniem oraz utratą sensu.
– W tym kontekście warto przywołać wnioski z wieloletnich badań Harvard Study of Adult Development, które jednoznacznie wskazują, że jakość relacji społecznych i poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego należą do najsilniejszych wyznaczników zdrowia i długowieczności – dodaje.
Według raportu najkrócej żyją osoby w miastach liczących do 10 tys. mieszkańców, a najdłużej – w miastach powyżej 200 tys. mieszkańców. Badacze podkreślają, że zróżnicowanie długości życia związane z miejscem zamieszkania jest większe w przypadku mężczyzn niż kobiet.
