Królowa jest tylko jedna. Cieszy się wielkim szacunkiem. Jest pielęgnowana, karmiona i otaczana opieką. Jak to królowa. Jest ogromnie ważna. Produkowane przez nią feromony jednoczą wszystkich mieszkańców ula. A sztuka to nie lada, bo w każdym jest około 50 tysięcy robotnic, posłusznych królowej przez całe, trwające około miesiąca, życie. No i są jeszcze trutnie. Bo najważniejszym zadaniem królowej jest produkowanie jajeczek, z których powstają miodne pszczoły. W szczytowym okresie składa ich do 2 tysięcy dziennie.
A trutnie, cóż… nie wykonują żadnych prac, a dom opuszczają tylko przy ciepłej, słonecznej pogodzie. Czekają na godowy lot. Te, które zaplemnią królową, giną od razu. Pozostałe pomagają ocieplać gniazdo. Ale mogą w nim mieszkać tylko do jesieni, bo kiedy robi się chłodniej, są wypędzane przez zatroskane o przetrwanie roju robotnice. Trutnie szybko giną z zimna i głodu.
Tego wszystkiego i jeszcze wiele więcej ciekawostek dotyczących pszczół i miodu można się dowiedzieć w „Sądeckim Bartniku”. To niezwykłe gospodarstwo położone jest w Stróżach, w gminie Grybów – zaledwie 50 kilometrów od Tarnowa. Dzisiejsza wyprawa będzie więc bardzo słodka, a cel – idealny na słoneczny wrześniowy dzień. „Sądecki Bartnik” – jak podkreślają jego właściciele – jest spełnieniem pasji, fascynacji życiem pszczół oraz aspiracji zawodowych. Rodzinną firmę, produkującą pszczele produkty, założyli pół wieku temu. Systematycznie ją rozbudowują, dzieląc się swoją pasją z gośćmi – licznie odwiedzającymi Stróże. Przyjeżdżają tu nie tylko na zakupy miodowych produktów, ale i po zdrowie, i na wypoczynek, i dla zabawy. Coroczna „Biesiada u Bartnika” – bierze udział w bieżącej edycji konkursu „Turystyczne skarby Małopolski”, w kategorii: Dzieje się – wyjątkowe wydarzenie turystyczne.
Ule i barcie
W 2000 roku właściciele „Sądeckiego Bartnika” postanowili zacząć promować pszczelarstwo na szerszą skalę. By w atrakcyjnej formie przekazywać mało znane informacje, założyli muzeum. Jego początkiem stała się kolekcja uli, odkupiona od znanego krakowskiego pszczelarza Bogdana Szymusika, który został honorowym patronem muzeum. Systematycznie wzbogacają kolekcję, oferując też inne atrakcje.
Skupmy się jednak na pszczelarstwie. Kolekcja liczy obecnie ponad 100 uli: kłodowych, figuralnych, snozowych, ramkowych, a także słomianych kószek. Na szczególną uwagę zasługują dwa, pochodzące z 1822 roku: Król – stojak dla pięciu rodzin pszczelich oraz ul snozowy (z ruchomymi plastrami) Dzierżona. Oba zostały wpisane do rejestru zabytków.
W muzeum obejrzeć można także ule figuralne. Warto zwrócić uwagę na „świętego Ambrożego” (patron pszczelarzy) i „Diabła”, bez którego porządna pasieka funkcjonować nie ma prawa. Od wieków ludzie wierzyli, że chroni on pszczoły i pszczelarzy od zła. W kolekcji znajdują się także dwa ule afrykańskie, przywiezione z RPA.
W chatach wystawowych, zrekonstruowanych z oryginalnych elementów, można obejrzeć kolekcję akcesoriów pszczelarskich, takich jak: miodarki, podkurzacze, leziwa, praski do wyrobu węzy i klateczki do hodowli matek pszczelich.
Nie można nie zwrócić uwagi Karpacką Barć Milenijną – kilkunastometrowy pień bartny jest najwyższy w Polsce, został wpisany go Księgi Rekordów i Osobliwości.
Nie tylko pszczoły
Sporej wielkości gospodarstwo w Stróżach to ciekawe i interesujące miejsce – i dla starszych, i dla młodszych. Oprócz skansenu pszczelarskiego są tam i inne atrakcje. Choćby zwierzyniec, w którym hoduje się kozy, konie huculskie, kucyki i różnego rodzaju ptactwo domowe, m.in. kury zielononóżki (ich jajka czasami można kupić w „Miodowej Spiżarni”).
Najmłodsi goście mogą jeździć na koniach, albo pobawić się na placu zabaw, zwanym „Pszczelą wioską”. Miłośnicy ciszy mogą się wybrać na spacer, po – rozpościerającym się wokół muzeum – malowniczym parku Zarembów, w którym spotkać można wiele pomników przyrody i zapatrzeć się w zieloną toń jeziorka. Strudzeni odpoczną w „Bartnej chacie”, a Ci, którym się bardzo spodoba w Stróżach, mogą liczyć na nocleg. W ofercie jest także apiterapia – w specjalnych domkach – podobno świetna dla zdrowia i ogólnej kondycji.
Na koniec wspomnijmy o postaci, której wizerunek zobaczymy w Stróżach na pamiątkowej tablicy. Chodzi o księdza doktora Jana Dzierżona – ojca współczesnego pszczelarstwa i odkrywcy partenogenezy u pszczół. Jego odkrycie, na podstawie wieloletnich badań, zyskało aprobatę niemieckich uczonych. Jednak Kościół katolicki uznał koncepcję dzieworództwa za błędną i ją potępił. Dzierżon się nie ugiął. Został więc zmuszony do rezygnacji z probostwa i przeniesiony w stan spoczynku. Gdy kilkanaście lat później oficjalnie skrytykował przyjęty wówczas dogmat o nieomylności papieża, biskup wrocławski obłożył go klątwą i wykluczył z Kościoła. W miejscu, w którym kocha się pszczoły, pamiętano o nim w dwusetną rocznicę jego urodzin, która przypadła w 2011 roku.
Muzeum i Skansen Pszczelarski, Stróże 235.
Otwarte codziennie od 9.00 do 17.00, w tym czasie można korzystać z indywidualnych spacerów. W godzinach 11.30, 13.00, 14.30, 16.00. po muzeum oprowadza przewodnik, który mówi o historii pszczelarstwa i zastosowaniu różnych eksponatów. Czas – około godziny. Do dyspozycji gości są: stoliki w kilku miejscach na terenie całego obiektu, altanka „Gniazdo”, zwierzyniec, plac zabaw dla dzieci „Pszczela wioska”, restauracja „Bartna Chata”, sklep „Miodowa Spiżarnia” domy gościnne „U Babci Marysi”.
