Lokalizacja jego posterunku przy starych murach obronnych miasta i w pobliżu Multimedialnego Centrum Artystycznego nie jest przypadkowa. W sercu Tarnowa, w pobliżu obronnej bastei, trzyma straż postać odwołująca się do korzeni miejscowości. Obecność zaprojektowanego przez Ewę Fleszar Maszkarona Strażnika Tożsamości podkreśla znaczenie sztuki w kształtowaniu osobowości miasta. Zachęca ona także do dialogu z teraźniejszością.
Strażnik stoi w zaułku Spycymira Leliwity – założyciela miasta. – Robię rzeźby najczęściej do konkretnej przestrzeni i bardzo się staram, aby współgrały z miejscem. Sąsiedztwo bastei wywołuje skojarzenia ze strażnikiem. To trochę rycerz, trochę smok. Zadziorny obrońca z wąsiskami, tarczą i ostro zakończonym ogonem w zbroi – nie ma żartów – uśmiecha się autorka projektu.
Ewa Fleszar często w swoich realizacjach odwołuje się do elementów historycznych. – Jest to dla mnie inspirujące. Pamiętam realizację z nawiązaniami do sztuki rokoko. Miałam rzeźbę Maria Antonina, której głowa była trzymana przez ręce. Bardzo konkretne odwołanie. Ale często te elementy historyczne są tylko pretekstem – relacjonuje rzeźbiarka.
Tarcza, pędzel i pióro
Zaułek przylega do fragmentu murów obronnych przypominających o średniowiecznych korzeniach Tarnowa. To właśnie założyciel otrzymał w 1330 roku przywilej lokacyjny od króla Władysława Łokietka. Był on nie tylko fundatorem Tarnowa, ale także twórcą pierwszej struktury miejscowości. Maszkaron, symbolizując ochronę i straż, oddaje hołd kluczowemu momentowi historycznemu. Spycymir, znany również jako Spytko z Melsztyna, żył na przełomie XIII i XIV wieku. Pochodził z Leliwitów, jednego z najstarszych i najbardziej wpływowych rodów szlacheckich. Był bliskim współpracownikiem króla Łokietka, a później Kazimierza Wielkiego.
Potomkiem Leliwity w szóstym pokoleniu z linii męskiej był Jan Amor Tarnowski, hetman wielki koronny. I o ile Spycymira można nazwać budowniczym tożsamości, to jego potomek ma wielkie zasługi w jej utrwalaniu. Inwestycje w infrastrukturę i mecenat artystyczny Tarnowskiego przyczyniły się do kulturalnego i ekonomicznego rozkwitu miasta. Jan Amor żyjący w XVI wieku był nie tylko wybitnym żołnierzem i dowódcą, ale również mężem stanu, humanistą, mecenasem sztuki i kultury. Jego tarnowski dom stał się miejscem spotkań intelektualistów i artystów, a sam Jan Amor angażował się w promocję literatury i sztuki. Jan Tarnowski jako hetman wielki koronny pełnił rolę strażnika nie tylko swoich dóbr, ale również całej Rzeczypospolitej.
Strażnik stoi przy murach miejskich. Choć pierwsze wzmianki o ich istnieniu pochodzą z połowy XV wieku, to mury obronne Tarnowa zostały przebudowane w okresie narastającego poczucia zagrożenia agresją turecką na przestrzeni 30 lat do 1513 roku. Te prace były współfinansowane i nadzorowane przez hetmana Tarnowskiego, znawcę sztuki fortyfikacji i autora podręcznika sztuki militarnej. Basteja przy zaułku została starannie zaprojektowana z wykorzystaniem wiedzy artyleryjskiej i obliczeń balistycznych. Jej zadaniem była obrona północnego odcinka murów miejskich.
Pomnik współczesności
Maszkaron Strażnik Tożsamości nie tylko honoruje przeszłość, ale również symbolizuje nowoczesną stronę Tarnowa. Multimedialne Centrum Artystyczne, obok którego znajduje się figurka, jest miejscem, gdzie tradycja spotyka się ze współczesnością. MCA promuje sztukę, organizując wystawy, warsztaty i wydarzenia kulturalne. Sztuka od zawsze była integralną częścią tożsamości miasta. Od czasów lokacji, poprzez renesansowy mecenat Jana Tarnowskiego, aż po współczesność – Tarnów pielęgnował dziedzictwo artystyczne.
Maszkaron Strażnik Tożsamości, będąc częścią tego artystycznego krajobrazu, jest ucieleśnieniem idei, że sztuka nie tylko poprawia estetykę przestrzeni miejskiej, ale także kształtuje i umacnia tożsamość społeczności. – Zlecenie na projekt maszkarona było dla mnie strzałem w dziesiątkę, jeżeli chodzi o moje zainteresowania czy styl – ocenia Ewa Fleszar. Podkreśla, że dla niej elementem tożsamości miasta jest także sztuka. I zwraca uwagę na fakt, że dzisiaj bywa ona rozumiana bardzo szeroko. Często nie pełni jedynie roli estetycznej, ale też skłania do myślenia czy stawia pytania. Wielowymiarowy jest też Strażnik Tożsamości. Maszkaron ten jest przykładem, jak współczesna rzeźba może komunikować wartości historyczne i kulturowe, tworząc most między przeszłością a wyzwaniami współczesności. Przypomina też, że dziedzictwo artystyczne jest ważnym elementem miejskiej tkanki.
