Zawdzięczamy mu rozwój technologii, bezpieczeństwa, podnoszenie standardu życia, a także postępy w dziedzinie komunikacji. Jan Szczepanik dokonał znaczących odkryć w zakresie tkactwa, fotografii, zapisu kolorowego obrazu i telekomunikacji. Niegdysiejszy mieszkaniec Tarnowa, zwany polskim Edisonem, był inspiracją artysty Kazimierza Klimkiewicza do zaprojektowania postaci Maszkarona Odkrywcy, który stanął przy fontannie nomen omen na placu Szczepanika. Inspiruje do poznawania dziejów wynalazcy, jak i dokonań autora. Podążmy zatem za tą inspiracją.
Choć Szczepanik nie urodził się nad Wątokiem, a na terenie dzisiejszej Ukrainy, w Rudnikach koło Mościsk, w Tarnowie mieszkał przez wiele lat. Była to postać, która w znaczący sposób przyczyniła się do rozwoju technologii na przełomie XIX i XX wieku. Przełomowym momentem, który przyniósł mu międzynarodową sławę, było opracowanie metody automatycznego tkania gobelinów. Jednak innowacje Szczepanika nie ograniczyły się do tekstyliów. Był pionierem i eksperymentatorem w dziedzinie barwnej fotografii, kolorowego filmu, telewizji i telekomunikacji. Już w 1899 r. stworzył barwny film małoobrazkowy, a jego odkrycia w tej dziedzinie wykorzystały na skalę przemysłową w okresie międzywojennym firmy Kodak i Agfa. Stworzył też specjalną tkaninę do produkcji kamizelki kuloodpornej. W 1902 roku, po ślubie z Wandą Dzikowską, córką tarnowskiego lekarza, Szczepanik przeprowadził się pod Górę św. Marcina. Zamieszkał przy ul. Chopina 11, gdzie urządził pracownię.
Jednym z celów Kazimierza Klimkiewicza, projektanta Maszkarona Odkrywcy, była popularyzacja postaci Szczepanika.
Kunszt w cieniu ołtarza
Artysta jest absolwentem Wydziału Form Przemysłowych ASP. Jednak zazwyczaj w jego pracowni powstają projekty o charakterze sakralnym. Specjalizuje się w wystroju świątyń, choć uprawia też sztukę świecką. Ma na koncie ponad 100 rzeźb w kościołach i przeszło 30 ścian ołtarzowych. Poza Polską jego prace można oglądać w USA, Niemczech, Kazachstanie czy Kongo. Pierwszy był kościół w Złotej, w powiecie brzeskim. – Po tym zleceniu pojawiały się kolejne zamówienia z innych miejsc. Poznałem wielu ciekawych ludzi, profesorów seminarium, od których się sporo nauczyłem. Bo twórczość sakralna wymaga sporo wiedzy. No i zdobyłem też trochę doświadczenia – relacjonuje.
Kompleksowo zaprojektował wnętrza kilku świątyń. A przyjmował też zlecenia, które były wynikiem artystycznej kooperacji. Tak było w przypadku tarnowskiego kościoła p.w. Ojca Maksymiliana Kolbego czy kościoła w Niedomicach, gdzie dekorację rzeźbiarską oraz nastawę ołtarzową tworzył we współpracy z prof. Bronisławem Chromym. – Myślę, że współpraca z takim geniuszem – bo to był naprawdę gigant rzeźby – możliwość poznania tego człowieka, słuchania go, to była moja druga akademia. A może nawet więcej. Współpracowałem też z innymi artystami wielkiej klasy, plastykiem, konserwatorem i etnografem Józefem Furdyną czy Wincentym Kućmą – rzeźbiarzem, medalierem, rysownikiem i projektantem wnętrz, profesorem krakowskiej ASP.
Mozaika inspiracji w artystycznej kooperacji
Praca nad maszkaronem nie odbiegała od zwyczajowego postępowania w podobnych sytuacjach. – Do projektów podchodzę zawsze tak samo. Na początek trzeba je przemyśleć, coś poczytać. Robi się szkice, powstają różne pomysły. Później wybiera się ten, który najbardziej odpowiada idei. I się go pogłębia, drąży, przedstawia w różnych wersjach. Aż dochodzi się do ostatecznego projektu, który się modeluje i realizuje – wylicza artysta. Dodaje, że starał się, aby nie powtarzać tego, co powstało we Wrocławiu. – Żeby to nie był kolejny krasnal, tylko jakieś małe dzieło sztuki. Stąd mój maszkaron nie ma korpusu ludzkiego czy zwierzęcego, jakie pojawiają się w innych realizacjach, tylko statyw filmowy na kamerę.
Kazimierz Klimkiewicz w dziedzinie rzeźby jest trochę wynalazcą. Prace ułatwia mu współdziałanie z synami. Jeden z nich, Łukasz, też jest po krakowskiej ASP. – Trochę go wciągnąłem w kooperację, ponieważ rzeźba nigdy nie jest sama w sobie. Ma jakieś otoczenie czy środowisko. I syn często projektuje takie tło, z mozaiki. Wtedy powstaje pełna kompozycja. Zrobiliśmy już wspólnie wiele realizacji, choć w przypadku kościoła Karoliny Kózki on robił tło, a ja rzeźby razem z Markiem Benewiatem – wyjaśnia dumny tata. – Kolejny syn, Maciej, zajmuje się obsługą urządzeń CNC. Teraz już taka technologia, że etapy początkowe rzeźby robi się na maszynach. To, co kiedyś trzeba było odkuwać dłutami, obecnie wykonują urządzenia. Człowiek skupia się na formie ostatecznej, co bardzo przyspiesza i ułatwia pracę. Choć oczywiście projekt trzeba zrobić samemu. W pracowni artysty powstają projekty, modele, rzeźby monumentalne i kameralne, ale też polichromie.
Zjednoczeni przez sztukę
Kazimierz Klimkiewicz przed dwoma laty powołał Stowarzyszenie Tarnowskich Artystów Plastyków. – W Tarnowie zawsze była organizacja skupiająca miejscowych artystów. Wcześniej pod skrzydłami Związku Polskich Artystów Plastyków. Tam nasi profesorowie wystawiali prace i organizowali sezonowe salony. Po tym, jak to zlikwidowano, przez lata nie było w Tarnowie żadnej organizacji skupiającej środowisko. Dlatego, jak się dowiedziałem, że jest możliwość pozyskania miejskiej siedziby na tego typu działalność, pojawił się pomysł, by powołać stowarzyszenie. No i namówiłem kolegów – opowiada.
Maszkaron ma wąsy Szczepanika. Były mieszkaniec Tarnowa pozostaje inspiracją dla kolejnych pokoleń odkrywców. Innowacje wynalazcy, który spoczywa na Starym Cmentarzu w rodzinnym grobowcu Dzikowskich, są dowodem na to, jak wielkie osiągnięcia mogą zrodzić się z nieustającej ciekawości świata.
