Najwięcej „wielkiej płyty”, bo 173 bloki, ma w swoich zasobach Tarnowska Spółdzielnia Mieszkaniowa. Budynki zbudowane zostały głównie w latach 70. i 80. Mieszka w nich kilkadziesiąt tysięcy osób. Wielka płyta dominuje na „Falklandach” – na osiedlach Jasna, Westerplatte i Legionów Henryka Dąbrowskiego. Ostatni blok w technologii OWT oddano tu w 1988 roku.
– To było szybkie i tanie budownictwo, kultura budowania niska, ale bloki te mają jedną zaletę: ich konstrukcja jest sztywna, solidna i pewna – mówi Zbigniew Sipiora, prezes Tarnowskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, z zawodu inżynier architekt z uprawnieniami budowlanymi.
Byle właściwy materiał
„Haczykiem” technologii OWT jest właśnie… haczyk. Inni nazywają go zaczepem, uchwytem albo wieszakiem. Wykonany jest ze stali, ważne jest, żeby nie zjadła go korozja. Zamysł projektantów był taki, aby węzły łączące płyty, z których stawiało się bloki, wiązać prętem żelbetonowym i spawać. Połączenie płyt zalewano betonem.
Inżynierowie budowlani są zdania, że taka „składanka” była z punktu widzenia bezpieczeństwa wystarczająca, ale pod warunkiem że zaczepy zostały wykonane z odpowiedniego, przewidzianego do tego celu materiału i że podczas zalewania betonem połączeń nie żałowano surowca… Warto pamiętać, że technologia i wykonawstwo były tworem epoki PRL‑u, w której wszystkiego brakowało, a robotnicy na budowach rzadko przykładali się do roboty. Panowało też powszechne złodziejstwo materiałów i surowców.
– Sprawdzaliśmy stan połączeń w naszych blokach i nie budził on obaw. Nie stwierdziliśmy zagrażającej bezpieczeństwu korozji – mówi prezes Sipiora. – Do sprawy powracamy przy każdej termomodernizacji bloku. Wtedy elementy budynku są dokładnie kontrolowane, a połączenia dodatkowo wzmacniamy co najmniej czterema śrubami kotwiczącymi, wykonanymi ze stali nierdzewnej.
TSM przeprowadza szczegółowe przeglądy swoich obiektów co 5 lat.
Oderwana płyta
Kilka lat temu na frontowej ścianie wieżowca przy ul. Marynarki Wojennej zawisła w powietrzu płyta osłonowa. Na szczęście nie spadła, ponieważ trzymało ją jedno zabezpieczenie. Teren został wyłączony z ruchu, wkrótce pojawiła się specjalna ekipa, która zlikwidowała zagrożenie.
– W ciągu czterdziestu pięciu lat był u nas jeden tego typu incydent – podkreśla prezes TSM. – Podejrzewaliśmy, że płyta się częściowo uwolniła wskutek dużych drgań związanych wtedy z robotami wykonywanymi na pobliskiej budowie galerii handlowej.
Spółdzielnia Mieszkaniowa „Jaskółka” ma 36 budynków wykonanych metodą OWT. Ponieważ w ich przypadku prace związane z ocieplaniem są bardzo zaawansowane, to przy okazji wielka płyta została dobrze skontrolowana.
– Zawsze w takich sytuacjach się sprawdza, czy nie ma ognisk korozyjnych, które atakują łączenia – mówi prezes Roman Kusek. – Najważniejsza rzecz: nie dopuścić do zawansowanej korozji. Jeśli łączenia są przykryte warstwą elewacji, to niebezpieczeństwo takie jest zdecydowanie mniejsze. „Gołe” węzły konstrukcyjne są najbardziej narażone na rdzawe wylewki.
Prześwietlić beton
Prezes Kusek przyznaje, że aby wszystko dokładnie sprawdzić, zwłaszcza te elementy, które znalazły się podczas budowy pod betonem, należałoby beton prześwietlić.
– Jeśli jednak pod warstwą dzieje się coś niepokojącego, to pewne tego przesłanki dają się już zauważyć na zewnątrz. Dotychczas nie mieliśmy takiej sytuacji. O stan naszych bloków z wielkiej płyty jestem spokojny.
SM „Jaskółka” chce zakończyć wszystkie prace termomodernizacyjne do 2018 roku; wtedy też zakończy się dokładny przegląd wielkiej płyty.
Według prognoz, bloki OWT mają szansę przetrwać do 100‑110 lat, jeśli tylko wykonane były poprawnie i potem fachowo zabezpieczane. Ich konstrukcja wytrzymuje trzęsienia ziemi, co już potwierdziły doświadczenia światowe.
W całym Tarnowie jest dwieście kilkadziesiąt bloków złożonych w technologii OWT. Do lat 80. w mieście funkcjonowała poligonowa „fabryka domów”, czyli wytwórnia elementów prefabrykowanych, która dostarczała na place budów gotowe fragmenty ścian i stropów. Na przełomie lat 70. i 80. przy ul. Bitwy pod Monte Cassino oddano do użytku blok z wielkiej płyty, zwany „mrówkowcem”, który do dzisiaj jest największym budynkiem mieszkalnym w mieście.
