Od lat jedną z głównych bolączek jest nadmierne spożycie cukru, odpowiedzialnego za problemy z utrzymaniem należytej wagi ciała czy otyłość. Nie zdajemy sobie sprawy, że są substancje jeszcze gorsze i bardziej szkodliwe dla naszego organizmu.
Jedną z nich jest syrop glukozowo-fruktozowy (HFCS – high fructose corn syrup lub glucose fructose syrup – GFS), po raz pierwszy wyprodukowany w Stanach Zjednoczonych w latach 50. ubiegłego stulecia. Niemal w całości pozyskiwany jest z kukurydzy i to w większości modyfikowanej genetycznie. Najczęściej składa się w 55% z glukozy i 42% z fruktozy oraz w 3% z wyższych sacharydów. Nasz zwykły biały cukier składa się w 50% z glukozy i 50% fruktozy. Zatem poziom słodkości jest podobny.
To produkt idealny dla przemysłu spożywczego – tańszy, o płynnej konsystencji, który łatwiej dodać do żywności bez konieczności rozpuszczania, o niskiej lepkości, wydajny, niekrystalizujący i niezamarzający, mikrobiologicznie bezpieczny, czyli odporny na rozwój i działanie drobnoustrojów. Te „niezwykłe” właściwości sprawiły, że środek ten zaczął być dodawany do coraz szerszej gamy produktów. Obecnie możemy go znaleźć w produktach mleczarskich: napojach mlecznych, jogurtach, serkach homogenizowanych, napojach owocowych, nektarach, słodyczach (batonikach, ciasteczkach, cukierkach), płatkach śniadaniowych, a nawet w wyrobach wędliniarskich, pasztetach czy konserwach rybnych oraz w produktach uważanych za dietetyczne typu „light” czy „fit”.
Ktoś może zadać pytanie: dlaczego syrop jest szkodliwy, skoro w swoim składzie zawiera fruktozę, czyli cukier owocowy, a przecież owoce są zdrowe? Do niedawna fruktoza była uważana za dobrą alternatywę dla zwykłego białego cukru – sacharozy, ponieważ ma niższy indeks glikemiczny. Jednak problem tkwi w ilości spożytej fruktozy i jej metabolizmie. Fruktoza jest metabolizowana przez wątrobę i może być przekształcana w glukozę oraz wykorzystywana do odbudowy rezerw glikogenu (energia dla naszych mięsni, mózgu). Ma to duże znaczenie np. podczas intensywnego treningu, kiedy zapasy glikogenu zmniejszają się, prowadząc do spadku energii czy osłabienia.
W przypadku jednak odpowiedniej ilości glikogenu, metabolizm fruktozy będzie w całości prowadził do gromadzenia się nadmiernej ilości tłuszczu w tkankach i narządach. Proces ten prowadzi do wielu problemów zdrowotnych: zaburzeń lipidowych, jak wysoki cholesterol i poziom trójglicerydów, otyłości brzusznej, nadciśnienia tętniczego, insulinooporności, cukrzycy typu 2, marskości czy nawet raka wątroby.
Zatem mamy jeść owoce czy lepiej ich unikać? Owoce w rozsądnych ilościach mają pozytywny wpływ na nasz organizm ze względu na obecność witamin, składników mineralnych oraz błonnika, który obniża i zwalnia wchłanianie cukrów. Produkty przemysłowe, bogate w syrop glukozowo-fruktozowy nie posiadają substancji ochronnych jak owoce i dlatego zbyt duże ich spożycie jest przyczyną rosnącej epidemii otyłości. Sama fruktoza zawarta w owocach jest cukrem naturalnym. Syropu glukozowo-fruktozowego nie możemy nazwać naturalnym ze względu na syntetyczne substancje wykorzystywane do jego produkcji oraz fakt, iż większość kukurydzy, z której syrop jest produkowany, bywa modyfikowana genetycznie. Organizm inaczej będzie reagował na naturalny cukier z owoców w towarzystwie błonnika, a inaczej na sztuczną fruktozę w towarzystwie sztucznej glukozy i innych węglowodanów.
Wśród słodzików dodawanych do żywności w Stanach Zjednoczonych HFCS stanowi więcej niż 40 proc. W latach 1970-1990 spożycie syropu glukozowo-fruktozowego wzrosło aż 1000 razy, dlatego produkty bogate w HFCS mogą być przyczyną epidemii otyłości w USA. Niestety moda ta bardzo szybko dociera do nas, dlatego starajmy się rzetelniej analizować skład kupowanych produktów i szerokim łukiem omijamy syrop glukozowo-fruktozowy.
Marta Dychtoń
Autorka tekstu jest specjalistą ds. żywienia,
członkiem Polskiego Stowarzyszenia Dietetyków
