Jest pozytywna ocena Komisji Europejskiej w sprawie pierwszego polskiego wniosku o płatności z Funduszu Odbudowy. To oznacza odblokowanie na początek 6,3 mld euro, czyli ponad 10 procent z polskiego Krajowego Planu Odbudowy. Pierwsze pieniądze popłyną w kwietniu. O prawie połowie dostępnych środków zdecydują samorządy. W związku z dopływem nowych funduszy również Tarnów szykuje się na nowe inwestycje. Tylko że pieniądze to jeszcze nie wszystko…
Samorządy szykują się na miliardy złotych, które w ciągu najbliższych lat będzie można wykorzystać na wiele celów. Ale nie będą one dowolne, gdyż pieniądze z KPO są, jak się określa, znaczone, to znaczy będą mogły być przeznaczone tylko na wybrane cele.
Określone są one w kilku kategoriach: zielona transformacja, transformacja cyfrowa, inteligentny, zrównoważony wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu, w tym spójność gospodarcza, miejsca pracy, produktywność, konkurencyjność, badania naukowe, rozwój i innowacje, a także dobrze funkcjonujący rynek wewnętrzny z silnymi małymi i średnimi przedsiębiorstwami (MŚP), spójność społeczna i terytorialna, opieka zdrowotna oraz odporność gospodarcza, społeczna i instytucjonalna, polityki na rzecz następnego pokolenia, dzieci i młodzieży, takie jak edukacja i umiejętności.
Na co wyda europejskie pieniądze z KPO Tarnów?
– Nie da się jeszcze precyzyjnie odpowiedzieć na to pytanie, trudno mówić o nowych możliwościach inwestycyjnych, gdy pieniędzy jeszcze nie ma. Miasto może wykorzystać każdą kwotę – planów i projektów jest na ok. 2 mld zł – odpowiada Ireneusz Kutrzuba, rzecznik prasowy prezydenta Tarnowa.
Nowe drogi
Ale miasto ma już kilka skonkretyzowanych planów. W Tarnowie – za unijne pieniądze – ma powstać Mediateka. To obiekt z pomieszczeniami dla biblioteki miejskiej, centrum bezpieczeństwa informatycznego, usług biznesowych, ale również dla Akademii Tarnowskiej. Inwestycja ma kosztować ponad 100 milionów złotych. Kolejnych 300 mln potrzeba, żeby doszła do skutku ważna inwestycja drogowa, łącząca ul. Tuchowską z Warsztatową, droga, która otwiera nowe tereny dla inwestorów. Innym zadaniem planowanej trasy ma być odciążenie centrum miasta. Pozwoli też w łatwy sposób skomunikować tereny po stronie południowej Tarnowa, na przykład ze zjazdem z autostrady czy też z Mościcami.
Już w 2020 roku władze Tarnowa zwróciły się do rządu o przyznanie pieniędzy na ten cel, wtedy z funduszu przeciwdziałania skutkom Covid-19, ale wniosek został odrzucony. Potem przez rząd Zjednoczonej Prawicy został odrzucony powtórnie.
Priorytetem w tej sprawie wydaje się jednak budowa miejskiej obwodnicy wschodniej. O tej drodze mówi się w Tarnowie od dobrych kilku lat. W zdecydowany sposób ograniczyłaby ona ruch pojazdów, w tym wielkich ciężarówek, które teraz – chcąc się przedostać z zachodniego odcinka A4 lub z drogi krajowej nr 73 na drogę krajową nr 94 (lub w kierunku odwrotnym) – wykorzystują do tego i rozjeżdżają ulice w północno-wschodniej części miasta.
Zielony transport
Dzięki pieniądzom z KPO coraz bardziej staje się realny zakup przez MPK nowych autobusów. Przypomnijmy: wniosek Tarnowa o dotację dotyczy 17 autobusów elektrycznych o długości około 12 metrów (szacowana cena jednego pojazdu to 2,8 mln zł, szacowana wartość zakupu 17 autobusów – 47,6 mln zł) oraz infrastruktury do ładowania o wartości 7 mln zł. Koszt całego projektu wynosi 54,6 mln zł netto, a dotacja ma zamknąć się w kwocie 51 mln. Bez funduszy KPO ten zakup nie byłby możliwy, ponieważ ogólnokrajowy program odnoszący się do dofinansowania zielonego transportu od początku uzależniony był od przyznania Polsce środków z tego właśnie źródła.
– Za pieniądze z KPO chcielibyśmy też w końcu rozwiązać problem terenu po byłym Owintarze – zaznacza Ireneusz Kutrzuba. – Przypomnę, że prezydent był zwolennikiem zakupu tego terenu przez miasto i jego odpowiedniego zagospodarowania z korzyścią dla mieszkańców. Niestety, radni nie poparli tej idei i zagłosowali na „nie”, nie uchwalili również planu miejscowego zagospodarowania dla tego obszaru.
Kto nam to wszystko wybuduje?
Jest duża szansa na to, że przynajmniej większa część planów powiązana z KPO zostanie zrealizowana. Ale wkrótce może pojawić się inny problem. Zwraca na niego uwagę Leszek Śnieszko, doświadczony inżynier budowlaniec z Tarnowa: – Jak mówi tytuł znanej polskiej komedii, pieniądze to nie wszystko. Pamiętajmy, że fundusze z KPO będzie trzeba wydać do końca 2026 roku, więc czas na realizację zaplanowanych inwestycji będzie bardzo krótki. Pieniądze są ważne, ale obawiam się, że mogą wystąpić problemy z tak zwanymi mocami przerobowymi. Przed wojną, która dwa lata temu rozpoczęła się za wschodnią granicą, sporą część załóg zatrudnionych na polskich budowach, średnio do 60 proc., stanowili Ukraińcy, po wybuchu konfliktu wielu z nich opuściło Polskę i znaleźli się na froncie. Krajowa budowlanka cierpi na niedostatek rąk do pracy. Proszę zwrócić uwagę, w jak ślamazarnym tempie prowadzone są inwestycje w Tarnowie, wszędzie opóźnienia. W dodatku Tarnów nie ma już ani jednego dużego przedsiębiorstwa budowlanego; te, które istniały jeszcze w PRL-u, zostały na rynku skutecznie zniszczone.
Lawina zamówień
Zdaniem inżyniera Śnieszko konieczna jest szybka reakcja rządu na ten problem i przygotowanie specustaw umożliwiających w pełni legalne i bezproblemowe ściąganie zagranicznych robotników do pracy w Polsce, choćby z niektórych krajów azjatyckich.
Problem jest tym bardziej istotny, iż z czasem firmom budowlanym będzie lawinowo przybywać zamówień nie tylko z tytułu KPO, który zakłada, że Polska może otrzymać łącznie ok. 25,3 mld euro z części grantowej (bezzwrotnej) oraz 34,5 mld euro z części pożyczkowej Planu Odbudowy.
Nowe możliwości inwestowania dają również fundusze z Polityki Spójności na lata 2021‒2027. Polska otrzymać ma ponad 340 mld zł (76 mld euro). Do samorządów ma trafić z tej puli ok. 150 mld zł (33,5 mld euro).
