W Teatrze im. Ludwika Solskiego w Tarnowie odbyło się czytanie performatywne adaptacji scenicznej powieści „Zdarzyło się pierwszego września” Pavla Rankova. Wydarzenie było również okazją do porozmawiania o rzeczach ważnych, m.in. wielokulturowości, postrzeganiu teraźniejszości z perspektywy historii czy tolerancji.
„Zdarzyło się pierwszego września” jest opowieścią o trzech młodzieńcach – Węgrze, Czechu i Żydzie – podkochujących się w pięknej Słowaczce. Każdy z nich marzy o spotykaniu się z dziewczyną, ale przyjaźń nie pozwala żadnemu z nich na podjęcie samodzielnej decyzji. Chłopcy dochodzą do wniosku, że najsprawiedliwszą formą wyłonienia pretendenta do względów Márii będzie rywalizacja pływacka. Jednakże Peter, Jan i Gabriel nie wiedzą, że wskakując do basenu w Levicach rozpoczną trwający trzydzieści lat wyścig o miłość. Rok później wybuchnie II Wojna Światowa, która odciśnie swoje piętno na każdym z bohaterów. Czasy będą się zmieniać, a Europa Wschodnia będzie zmagać się z demonami okupacji, emigracji, faszyzmu, komunizmu, nacjonalizmu i kolaboracji. Dla Petera, Jana i Gabriela będą to czasy wchodzenia w dorosłość, wewnętrznych wojen, buntu przeciwko rzeczywistości, a także akceptacji własnego losu. Jedynym stałym punktem na mapie rozpadającego się świata będzie dlań Mária.
Podczas czytania performatywnego widzowie tarnowskiego teatru mieli okazje zobaczyć i usłyszeć całą obsadę spektaklu „Zdarzyło się pierwszego września” Pavla Rankova w reżyserii Tomasza Gawrona: Matyldę Baczyńską, Annę Zachciał, Ireneusza Pastuszaka, Filipa Kowalczyka, Tomasza Wiśniewskiego oraz Adama Hericha z Teatru Miejskiego w Żylinie na Słowacji. Po odczytaniu fragmentów sztuki rozpoczęła się dyskusja z udziałem Tomasza Kašaja, Konsula Generalnego Republiki Słowacji oraz Adriana Kromki, dyrektora Instytutu Słowackiego w Warszawie. Do rozmowy włączyli się również: radna Anna Krakowska; Ewa Łączyńska-Widz, dyrektor BWA w Tarnowie; Adam Bartosz, prezes Komitetu Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej oraz Marcin Sobczyk, dyrektor Wydziału Kultury UMT.
Premiera polsko-słowackiego spektaklu „Zdarzyło się pierwszego września” w reżyserii Tomasza Gawrona została zaplanowana na listopad 2021 roku. Jednakże zanim twórcy spektaklu zaproszą widzów na premierę, potrzebują wsparcia, które umożliwi zrealizowanie tego wyjątkowego przedsięwzięcia w planowanej formie. Dlatego też Fundacja ze Stali, która zajmuje się produkcją sztuki, zorganizowała zbiórkę. Jest ona dostępna pod adresem: https://zrzutka.pl/3juj8a.
