Młyn Henryka Szancera powstał w 1846 roku. Jeszcze niedawno był jedynym ocalałym po wojnie obiektem tego typu i jednym z ostatnich, zabytków poprzemysłowych w Tarnowie, tzw. zabytkiem techniki. Gdy obiekty zakupiło miasto, młyn Szancera miał stać się Młynem Sztuki. Z planów tych nic nie wyszło. W końcu działkę wraz z zabudowaniami sprzedano, a od kilku lat jej właścicielem jest Piotr Kudelski. Na działce przy ul. Kołłątaja funkcjonować miały m.in. hotel i restauracja. Przez parę lat znów działo się tam niewiele. Początkiem kwietnia niezagospodarowany i niezamieszkały potężny zespół budynków o konstrukcji drewniano‑murowanej błyskawicznie objął ogień. Spaleniu uległy dachy i stropy, a stan murów nadal budzi niepokój.
Co dalej z obiektem przy ul. Kołłątaja? W poszukiwaniu odpowiedzi pomóc ma ekspertyza wykonana przez prof. Stanisława Karczmarczyka, krakowskiego rzeczoznawcę budowlanego. Dokument analizuje teraz nadzór budowlany. Wiadomo już, że w ekspertyzie nie ma jednoznacznego zalecenia ani stwierdzenia o konieczności wyburzenia całego kompleksu budynków tworzących młyn Szancera.
– Wysłano już do zainteresowanych stron zawiadomienie o zgromadzonych materiałach, by również mogli się zapoznać z ich treścią, wnieść swoje wnioski czy uwagi. Dopiero wtedy sformułujemy decyzję o pozostawieniu, zabezpieczeniu czy też wyburzeniu konkretnych elementów obiektu. To zapewne potrwa jeszcze tydzień lub dwa – mówi Roman Górski, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego Miasta Tarnowa.
Z treścią ekspertyzy przygotowanej przez rzeczoznawcę budowlanego z Krakowa zapoznał się już kierownik tarnowskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie. Dokument zawiera sporo specjalistycznych wyliczeń i wykresów, obrazujących m.in. wytrzymałość pozostałości murów młyna Szancera w zależności od działania rozmaitych czynników atmosferycznych, m.in. wiatru.
– Moim zdaniem, mankamentem tej opinii jest mało precyzyjne używanie ogólnego pojęcia młyn, a przecież młyn Szancera to zespół budynków – patrząc od strony zachodniej, to laboratorium, spichlerz, kaszarnia i młyn, w różnym stopniu uszkodzone przez pożar. Są w ekspertyzie liczne zalecenia, między innymi i takie, by pozostawić elementy drewniane o nadpaleniu nie głębszym niż 5 milimetrów czy dokonać wzmocnień konstrukcyjnych ścian belkami o przekroju 20×20 cm w tych miejscach, gdzie wcześniej istniały stropy. Prawdopodobnie nie do uratowania są ściany szczytowe spichlerza, które odchylają się już od pionu i trzeba będzie je rozebrać. Nie ma natomiast mowy o konieczności wyburzenia całości zespołu budynków, a jedynie tych elementów, które stwarzają zagrożenie – zauważa Andrzej Cetera, konserwator zabytków.
Młyn Szancera nie był wpisany do rejestru zabytków indywidualnych, ale działka przy ul. Kołłątaja znajduje się w zabytkowym układzie urbanistycznym miasta, a ten objęty jest szczegółowymi wytycznymi opracowanymi przez tarnowskiego konserwatora zabytków. Jak w przyszłości wyglądać może ten fragment Tarnowa? Piotr Kudelski w krótkich rozmowach z dziennikarzami powtarza, że plany co do zagospodarowania działki, której jest właścicielem, nie zmieniły się. W byłym młynie Szancera nadal chce utworzyć restaurację i hotel. Szerzej sprawy komentować nie chce.
W tej części miasta, obejmującej m.in. ul. Kołłątaja, obowiązuje plan przestrzennego zagospodarowania. Jak dodaje Andrzej Cetera, na działce tej nie można postawić ot tak po prostu czegokolwiek. A nie brakuje przecież wyrażanych głośno przypuszczeń mieszkańców Tarnowa, że w miejsce młyna powstanie kolejny duży market spożywczy.
– Dwie rzeczy trzeba rozróżnić, i to bardzo wyraźnie. Jedna to zachowanie zewnętrznych form architektonicznych, układu przestrzennego w tym miejscu i wzajemnej relacji poszczególnych budynków tworzących zespół pod nazwą młyn Szancera. Druga to zagospodarowanie tych obiektów. To, co będzie funkcjonować w środku, jest sprawą drugorzędną. To może być i restauracja, i hotel, i sklep, i żadnego z tych rozwiązań nie wykluczam. Natomiast mowy nie ma o postawieniu w tym miejscu tzw. blaszaka – mówi Andrzej Cetera.
Właściciel działki, jeśli rzeczywiście zdecyduje się na realizację swoich pierwotnych planów, będzie działać zgodnie z wytycznymi konserwatorskimi, które znane są od kilku lat. Co ważne, zgromadzona dokumentacja nt. młyna Szancera pozwala na odtworzenie wielu spalonych elementów czy ewentualnie także tych, które decyzją nadzoru budowlanego trzeba będzie wkrótce wyburzyć lub usunąć.
– Wykonana została inwentaryzacja architektoniczna i dokumentacja fotograficzna całego obiektu, są szczegółowe plany poszczególnych budynków, nie będzie zatem problemów z odtworzeniem chociażby gabarytów i zewnętrznego wyglądu zespołu budynków. W przypadku ścian szczytowych spichlerza, gdyby trzeba było fragmenty wyburzyć, ich odtworzenie będzie możliwe. Są też wytyczne konserwatorskie, które precyzyjnie określają, co i gdzie można zrobić. I co istotne, wytyczne te nie zamykają inwestorowi drogi do postawienia na działce nowych obiektów w miejscach, gdzie takowe istniały wcześniej, co potwierdzają materiały historyczne. Ale z zastrzeżeniem, że nie mogą być wyższe czy większe od już istniejących, muszą też wpisywać się kształtem, kolorystyką w całość zespołu budynków – dodaje Andrzej Cetera.
Gdy kilka lat temu tarnowski samorząd rezygnował z utworzenia Młyna Sztuki i pojawiły się pogłoski, że dążyć będzie do wyburzenia zespołu budynków tworzących młyn Szancera, podjęto starania o wpisanie obiektu do rejestru zabytków. Ostatecznie obiekt do takiego rejestru nie trafił, stosownej decyzji nie podpisał wojewódzki konserwator zabytków w Krakowie. Dziś tego brakuje – figurowanie młyna w takim rejestrze ułatwiłoby właścicielowi starania o pieniądze zewnętrzne, a i urząd konserwatorski mógłby stosownym nakazem wymusić na właścicielu obiektu wykonanie prac remontowych w określonym czasie. A wielu tarnowian już obawia się, że kolejny fragment miasta pozostanie przez dłuższy czas niezagospodarowany.
