Na krajowej liście, opublikowanej po raz pierwszy w 1989 roku, znajdowało się 80 najbardziej degradujących środowisko zakładów, wśród nich były także Zakłady Azotowe w Tarnowie. W 2005 roku wykaz przestał istnieć, podobno przemysłowemu lobby uległ ówczesny minister ochrony środowiska i lista przeszła do historii. Faktem jest też, że większość firm należących do niechlubnej „80” dzięki inwestycjom proekologicznym zdążyła opuścić czarną listę, tarnowskie „Azoty” również.
Dzisiaj najłatwiej dowiedzieć się, co i w jakich ilościach nas podtruwa na przykład w powietrzu, trudniej o zlokalizowanie konkretnego źródła. Inspektoraty ochrony środowiska publikują coroczne raporty w tej sprawie, także w Internecie. Wg danych WIOŚ w Krakowie za 2011 rok, największy problem w Tarnowie stanowi pył zawieszony PM10, groźne dla układów oddechowego i krążenia skupisko metali ciężkich. W ciągu roku dopuszczalna całodobowa norma stężenia pyłu była przekroczona 82 razy.
– To nie sprawa przemysłu, ale przede wszystkim tzw. niskiej emisji – twierdzi Krystyna Gołębiowska, kierownik tarnowskiej Delegatury WIOŚ w Krakowie. – Ludzie w czasie sezonu grzewczego wrzucają do domowych palenisk najróżniejsze rzeczy i póki nie uporamy się z tym problemem, wyniki badań nie będą lepsze.
Również przekraczane są normy dotyczące pyłu PM 2,5, groźniejszego od poprzedniego, gdyż jest drobniejszy i z jeszcze większą skutecznością wnika w głąb układu oddechowego.
Poważnym kłopotem są zawarte w pyłach benzopireny (inaczej: benzoapireny), silne związki rakotwórcze, które wydzielają się np. przy spalaniu śmieci czy plastiku. To z powodu nadmiaru pyłów i związanych z nimi benzopirenów Tarnów pod względem kryteriów ochrony zdrowia został zakwalifikowany do klasy C, najniższej w tej klasyfikacji.
Obecność w atmosferze dwutlenku siarki odpowiada 45 proc. poziomu dopuszczalnego, dwutlenku azotu 63 proc., benzenu 36 proc., tlenku węgla 36 proc.
W powszechnym odczuciu nie niska emisja, lecz Zakłady Azotowe mają najbardziej szkodliwy wpływ na stan powietrza w mieście i okolicy, ale Krystyna Gołębiowska twierdzi, że sytuacja pod tym względem szybko się zmienia. Dziś „Azoty” korzystają ze środowiska poprzez odprowadzanie do niego zanieczyszczeń, w tym również do powietrza, według kryteriów ustalonych w tzw. pozwoleniach zintegrowanych. Zakłady w Mościcach dotrzymują tych warunków, z wyjątkiem nieznacznych przekroczeń emisji hałasu z Centrum Tworzyw w porze nocnej.
– „Azoty” płacą niewielkie kary z tego tytułu. Zakłady podejmowały wiele prób wyciszenia tej instalacji, nie dały one oczekiwanych efektów – informuje szefowa tarnowskiej Delegatury WIOŚ.
W „Azotach” czas na poważniejsze inwestycje proekologiczne przyszedł z początkiem lat 90. Ostatnio realizowane inwestycje to układ katalityczny w wytwórni kwasu azotowego likwidujący 85‑95 proc. emisji podtlenku azotu czy instalacja do odbioru półpłynnej pulpy popiołowo‑żużlowej z zakładowej elektrociepłowni, która w ilości 100 tys. ton rocznie wędrowała na składowisko.
W przeszłości kary za „trucie” płaciło Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Tarnowie, które od chwili, gdy stało się miejską spółką (MPEC), przeszło radykalną modernizację.
– Od 1995 roku spółka zrealizowała różne projekty dotyczące zmniejszania emisji substancji gazowych i pyłów pochodzących ze spalania paliw, kompleksowej modernizacji systemu ciepłowniczego oraz likwidacji źródeł niskiej i średniej emisji – mówi Magdalena Robot, kierownik sekcji sprzedaży w MPEC. – Obecnie spółka nie płaci żadnych kar z tytułu szkodliwego oddziaływania na środowisko.
Coraz poważniejszym problemem w Tarnowie, jak i w innych miastach, staje się coraz większy ruch samochodowy. Szybko przybywa pojazdów, ale największy kłopot w tym, że większość to starsze, używane modele z silnikami o gorszych parametrach ekologicznych. Istotny wpływ na pogorszenie jakości powietrza w Tarnowie mają również napływające z zachodu – od strony aglomeracji śląskiej i krakowskiej – wraz z masami powietrza zanieczyszczenia.
