Kilka grafik, kilkanaście udostępnień, setki komentarzy. Tyle wystarczyło, by w polskim internecie rozgorzała dyskusja o tym, jakoby prezydent Karol Nawrocki własnoręcznie poszedł do salonu BMW i kupił sobie limuzynę za dwa miliony złotych, płacąc „kartą kredytową budżetu państwa”. Prosty obrazek, który jednych bawi, a innych oburza, w rzeczywistości okazał się świetnym przykładem tego, jak współczesna polityczna propaganda działa niczym starożytna zasada divide et impera.
Trudno uwierzyć, że ktoś na serio wyobraża sobie prezydenta stojącego przy ladzie w salonie BMW i machającego kartą, jakby kupował telewizor na raty. A jednak — Internet żyje uproszczeniami, a te najgłupsze bywają najbardziej chwytliwe. Skandal sprzedaje się lepiej niż nudna procedura przetargowa, emocje zawsze przebiją suche dokumenty.
Prawda jest mniej widowiskowa: samochód zamówiła Służba Ochrony Państwa, przetarg rozpisano jeszcze zanim Nawrocki został prezydentem, a sam model – BMW 7 Protection – to opancerzona maszyna certyfikowana w klasie VR9, odporna na ostrzał i wybuchy. Cena około dwóch milionów złotych wcale nie odstaje od światowych standardów. To fakty.
W starożytnym Rzymie zasada „dziel i rządź” polegała na tym, by społeczeństwo zajmowało się wzajemnymi kłótniami, a nie realną władzą. Dzisiaj robi się to samo, tylko narzędzia są inne. Zamiast legionów mamy grafiki, zamiast plotek z forów – wiralowe posty na Facebooku.
I tak zamiast poważnie zastanawiać się, dlaczego Polska wciąż nie potrafi produkować własnych opancerzonych limuzyn, dajemy się wciągnąć w awanturę o to, czy prezydent faktycznie „sam poszedł do salonu BMW”. Zamiast porównać, czy dwa miliony złotych to naprawdę dużo czy raczej standard na tle wydatków państw zachodnich, przepychamy się w komentarzach, kto tu złodziej, a kto ofiara spisku. Zamiast rozmawiać o tym, jak wygląda bezpieczeństwo polskich elit politycznych i czy jest na odpowiednim poziomie, karmimy się bajką o rzekomej karcie kredytowej.
Na tarnowskim rynku, gdzie temat szybko podchwyciły lokalne rozmowy, zdania są jak zawsze podzielone. Pani Maria, emerytka, nie kryje oburzenia:
– Dwa miliony za samochód? Przecież za to można by wyremontować pół szpitala!- Nie kryje oburzenia Pani Maria, emerytka z Tarnowa – Oni tam wszyscy odlecieli. A jeszcze mówią, że na emerytury nie ma pieniędzy. To kpina z ludzi.
Z kolei młody przedsiębiorca, pan Adam, patrzy na sprawę inaczej:
– No przepraszam bardzo, ale to jest prezydent kraju, a nie kierowca Bolta. On ma być bezpieczny, to jest w interesie nas wszystkich. Jakby coś mu się stało, to wtedy dopiero byłby krzyk, że państwo nie potrafi chronić własnej głowy.
Inna rozmówczyni, studentka Karolina, widzi w tym po prostu powtarzalny schemat:-Najpierw ośmiorniczki, potem złote klamki, teraz limuzyna. To się zawsze tak kończy – nie chodzi o fakty, tylko o symbole, które łatwo się sprzedają w internecie. Tylko że to niczego nie rozwiązuje, a ludzi jeszcze bardziej dzieli.
To właśnie polskie afery symboliczne są paliwem polityki w wersji memowej. Kolacja z ośmiorniczkami stała się synonimem pychy władzy, złote klamki – zachłanności, meble za miliony – marnotrawstwa. Teraz przyszła kolej na prezydencką limuzynę. Mechanizm ten sam: zamiast skupić się na poważnych pytaniach, karmimy się łatwymi emocjami.
Można oczywiście pytać, czy dwa miliony złotych to dużo. Można też ubolewać, że w Polsce nikt nie buduje aut tej klasy i że wciąż musimy kupować za granicą. Ale nie można udawać, że prezydent nowoczesnego państwa powinien jeździć starą Skodą czy używanym Passatem. Bezpieczeństwo głowy państwa nie jest luksusem ani fanaberią – to element powagi instytucji.
Limuzyna Karola Nawrockiego nie jest jego osobistym zakupem, tylko efektem procedury uruchomionej przez SOP. Ale dla wielu nie ma to znaczenia, bo emocjonalna historia o „prezydencie z kartą kredytową” jest po prostu atrakcyjniejsza. To nowoczesne divide et impera: zamiast wspólnej rozmowy o realnych problemach, dajemy się podzielić i wciągnąć w awanturę o nic.
I tak jak kiedyś oburzaliśmy się na ośmiorniczki czy złote klamki, tak dziś mamy limuzynę za dwa miliony. Mechanizm się nie zmienia. Zmienia się tylko rekwizyt.
Nie jestem zwolennikiem rządów Prawa i Sprawiedliwości, ale staram się patrzeć na politykę trzeźwo i bez emocjonalnych klapek na oczach. Ubolewam nad tym, że jako naród coraz częściej nie potrafimy się ze sobą spierać bez wzajemnej nienawiści. Fake newsy, zamiast wyjaśniać rzeczywistość, tylko ją zniekształcają i pogłębiają podziały. A to już nie jest wina jednej partii czy jednego obozu, lecz nas wszystkich, którzy dajemy się wciągać w tę spiralę wzajemnej pogardy.
