Bocheńska kopalnia to najstarszy, nieprzerwanie czynny zakład górniczy w Polsce. To właśnie tutaj po raz pierwszy na ziemiach polskich odkryto sól kamienną. Eksploatacja na skalę przemysłową zaczęła się już w 1251 roku, a więc niemal pół wieku wcześniej niż w Wieliczce. Wydawać by się mogło, że po ponad 750-letniej pracy kilkudziesięciu pokoleń górników kopalnia już na wskroś została poznana. Zwłaszcza że przyglądano się jej bacznie, zanim doceniono wpisem na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO.
– Ostatnie odkrycie potwierdziło tezę, że przyroda jest nieprzewidywalna. Inspiracją do utworzenia nowej trasy turystycznej stało się odkrycie geologicznego fenomenu, jakim jest zjawisko fluorescencji halitu – mówi Dorota Wróbel z działu marketingu bocheńskiej kopalni. – Sól kamienna nazywana jest przez mineralogów właśnie halitem. Fluorescencja minerałów przejawia się ich świeceniem pod wpływem działania światła ultrafioletowego.
W 2014 roku natrafiono w zalanych solanką i niedostępnych dla turystów wyrobiskach na pięknie wykształcone, sześcienne kryształy halitu (soli), które pod wpływem promieniowania UV świecą mocnym pomarańczowym bądź różowo-czerwonym kolorem. Zjawisko to jest rzadkie, dotychczas udało się je zlokalizować w dwóch miejscach kopalni.
Badania przeprowadzone rok temu przez kopalnianych geologów oraz dr hab. inż. Macieja Maneckiego z Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH wykazały, że zjawiskiem fluorescencji charakteryzują się kryształy, które w swojej strukturze zawierają śladowe ilości metali. – Najbardziej prawdopodobną przyczyną pojawienia się fluorescencyjnego halitu jest zatem działalność górnicza, przede wszystkim zostawione w kopalni narzędzia i sprzęty, które w wyniku agresywnego działania solanki zostały skorodowane, co pozwoliło na przeniesienie tych aktywatorów fluorescencji do solanki krążącej w górotworze – tłumaczą przedstawiciele kopalni. Ale to nie wszystko, badania wykazały również, że fluorescencja dotyczy jedynie kryształów współczesnych, rzadkich, krystalizujących w zastoiskach z solanką oraz w formie naciekowej na ścianach (ociosach), niebędących nigdy przedmiotem eksploatacji. Sól pierwotna, czyli taka, która powstała przed milionami lat i którą przez wieki eksploatowano, nie wykazuje znamion fluorescencji.
Nowa trasa przyrodnicza prowadzącą wzdłuż surowych wnętrz bocheńskiej kopalni pozwoli dobrze poznać historię geologiczną bocheńskiego złoża. Turyści będą mogli zobaczyć skały i minerały budujące złoże, m.in. gipsy i anhydryty, w tym znane na świecie bocheńskie trzewiowce (charakterystycznie zafałdowane anhydryty), a także wkładkę tufitową (pył wulkaniczny).
