Instytut Sobieskiego w Warszawie przedstawił raport pt. „Korekta układu województw – ku równowadze rozwoju”. Autor, dr Łukasz Zaborowski, mając na uwadze obecny podział administracyjny Polski, określa reformę z 1999 roku jako „przypadkową hybrydę”. Zaproponował on cztery rozwiązania dotyczące zmiany obecnych granic województw, na których skorzystałby Tarnów. W raporcie sporo miejsca poświęca Tarnowowi i podobnym do niego ośrodkom.
Dr Łukasz Zaborowski to ekspert Instytutu Sobieskiego ds. rozwoju regionalnego i polityki przestrzennej, znany już naszym czytelnikom i niektórym mieszkańcom Tarnowa. Kilka lat temu gościł tutaj jako prelegent zajmując się obecną sytuacją Tarnowa jako miasta, które po utracie statusu siedziby województwa traci też swoje funkcje społeczno-gospodarcze.
W raporcie, o którym mowa, dr Zaborowski twierdzi, że obecny układ 16 województw nie stanowi spójnej i racjonalnej koncepcji, a wskutek zakulisowych targów politycznych niektóre ośrodki zachowały regionalną samodzielność, a inne ją utraciły. Przy okazji wymienia miasta, które najwięcej na tych targach straciły, m.in. Częstochowę, Kalisz, Radom i Tarnów.
Zdaniem eksperta, nierówne traktowanie kilku pominiętych podczas reformy administracyjnej ośrodków budzi poczucie krzywdy, a zniesienie tej nierównowagi jest wymogiem sprawiedliwości. Dlatego dr Zaborowski przygotował cztery wersje możliwych zmian w dotychczasowym podziale województw, które, jego zdaniem, mogłyby równoważyć szanse rozwoju mniejszych miast, a nie tylko wielkich ośrodków.
Wspólna stolica
W wersji nazywanej „programem minimum” proponuje się korektę układu 16 województw, w wyniku której Bielsko-Biała, Częstochowa, Kalisz, Koszalin, Płock, Radom i Tarnów jako miasta wyróżniające się w sieci osadniczej stałyby się drugimi w obrębie jednego województwa ośrodkami wojewódzkimi. W pierwszej odsłonie Tarnów stałby się – wspólnie z Rzeszowem – stolicą województwa… tarnowsko-przemyskiego (podkarpackiego). Autor tej koncepcji pisze: Potencjalny obszar ciążenia Tarnowa jest mocniej ograniczony od zachodu, ze względu na sąsiedztwo metropolitalnego Krakowa oraz bliskość historycznej granicy na Wiśle. Natomiast na wschodzie – rozleglejsze okręgi Dębicy i Mielca leżą już w województwie podkarpackim. Przeniesienie Tarnowa do podkarpackiego zwiększa równowagę układu, pomniejszając województwo małopolskie, obecnie 4. co do wielkości w kraju. Wraz z Tarnowem do podkarpackiego przechodzą Brzesko i Gorlice.
W drugiej odsłonie, „umiarkowanej”, dr Zaborowski proponuje zwiększyć obecną liczbę województw o cztery, w tym o województwo sądecko-tarnowskie (nie tarnowsko-sądeckie) z siedzibami w Nowym Sączu oraz Tarnowie, które – tu kolejna ciekawostka – sięga po część terenów zachodniego pasa Podkarpacia: Drugą brakującą jednostką jest województwo sądecko-tarnowskie. Jakkolwiek luka, którą wypełnia, nie jest tak widoczna na mapie, jego waga rośnie wobec gęstości zaludnienia i dynamiki demograficznej. Województwo składa się ze wschodniej części obecnego małopolskiego, ponadto wchodzą doń Dębica i Mielec z podkarpackiego. Ten odcinek granicy wschodniej uzasadnia nie tylko bliskość geograficzna, ale i zasięg diecezji tarnowskiej.
Mrzonki samorządności
Województwo sądecko-tarnowskie uwzględnione zostało także w trzeciej wersji zmian (22 województwa) – „równoważącej” – tyle że pod nazwą „województwo południowomałopolskie” i z włączonym do niego powiatem jasielskim (Podkarpacie).
Najbardziej radykalny pod względem zmian jest wariant czwarty, tzw. makroregionalny. Zakłada on zmniejszenie liczby województw z 16 do 12. Na mapie tej Tarnów ponownie ciąży ku Rzeszowowi, znalazłszy się w powiększonym województwie podkarpackim. Ośrodkami wojewódzkimi w tym przypadku są Tarnów i Przemyśl, a ośrodkiem metropolitalnym (ponadregionalnym) oczywiście Rzeszów. Co ciekawe, jak podkreśla dr Zaborowski, zamysłem powołania dużych województw nie jest jednak wzmacnianie metropolii kosztem ośrodków drugorzędnych. Zachowaniu wieloośrodkowych struktur służy odebranie największym miastom funkcji administracyjnych szczebla wojewódzkiego.
Mimo że autor czterech koncepcji rzetelnie wskazuje ich zalety i wady, mogą one wywoływać kontrowersje, lecz wiele refleksji, które zostały przedstawione w raporcie, nie powinno wzbudzać wątpliwości. Jak choćby ta: „Samorządność regionalna” w dużym województwie z dominującym wielkim miastem jest mrzonką. Nikt nie ma szans w konkurencji o wpływy z potęgą metropolitalnych elit. W województwie „samorządzą się” Kraków, Poznań, Warszawa, Wrocław, natomiast Kalisz, Radom, Tarnów, Wałbrzych – „mogą sobie popatrzeć”.
Tłuste koty
Wygląda jednak na to, że miasta te oraz im podobne nadal będą się tylko przypatrywać rosnącym w siłę „tłustym kotom”. Jeśli chodzi o podzielenie się władzą wojewódzką Kraków nie odda Tarnowowi ani guzika, tak jak Poznań Kaliszowi czy Wrocław Wałbrzychowi. Zakonserwowany od 1999 roku na mapie kraju podział ról i środków mimo krytyki ekspertów i wielu samorządowców trwa w najlepsze. Nie sprzeciwia się mu ani obecna władza, ani opozycja. Warto zwrócić uwagę, że ta kwestia nigdy nie była poruszana w minionej kampanii wyborczej. Tylko kilka lat temu Jarosław Kaczyński, prezes PiS, obiecał Koszalinowi – zresztą nieskutecznie – że odzyska status miasta wojewódzkiego. Dr Łukasz Zaborowski, dostrzegając istotne grzechy popełnione podczas reformy podziału administracyjnego w 1999 roku, próbuje upominać się o prawa takich miast jak Tarnów, ofiar tamtych pomyłek. Pisze więc: Kalisz i Tarnów nie muszą być gorsze od Opola czy Zielonej Góry. Mogą mieć równie przyzwoite wyposażenie w infrastrukturę publiczną, z której będzie można skorzystać bliżej i w mniejszym tłoku niż w sąsiednich metropoliach.
