Jeśli lubicie jeździć na Podlasie, bo ciągnie Was stara poczciwa polska wieś, to może nie wiecie, ale w Nowym Sączu, a dokładnie w Falkowej, czeka na Was atrakcja, której na Podlasiu trzeba dobrze po wioskach szukać. Mowa tutaj o Sądeckim Parku Etnograficznym, który istnieje już od 1975 roku. Swoją działalność rozpoczął z 24 obiektami do zwiedzania, obecnie możemy ich podziwiać ponad 60! Ponieważ na teren Parku Etnograficznego przeniesiono wiele oryginalnych obiektów, a inne zrekonstruowano i ciągle trwają prace inwestycyjne, można powiedzieć, że Sądecki Park Etnograficzny zrobi na każdej osobie wrażenie. Zaskoczeniem dla wielu zwiedzających może być również fakt, że skansen obrazuje Sądeckie społeczności, które różniły się w wielu aspektach. Przede wszystkim pod względem narodowościowym i religijnym. I niech Was nie zniechęci trudna do wymówienia nazwa. To miejsce zasługuje na odwiedzenie i to nie jeden raz.
Park Etnograficzny w Nowym Sączu – geneza postania
Sądecki Park Etnograficzny prezentuje tradycyjną kulturę ludową Sądecczyzny w całym jej bogactwie, z uwzględnieniem zróżnicowania przestrzennego, majątkowego, społecznego i zawodowego wsi. Jest największym muzeum skansenowskim w Małopolsce i jednym z oddziałów Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu. Inicjatorką rozpoczęcia budowy parku w latach sześćdziesiątych XX wieku była ówczesna wojewódzka konserwator zabytków dr Hanna Pieńkowska. Dzięki jej inicjatywie dzisiaj możemy podziwiać prawdziwe zabytki, odrestaurowane z pieczołowitą dokładnością. Do realizacji projektu zaprosiła kilka osób, m.in. panią Marię Brylak-Załuską, której koncepcja ekspozycji skansenu objęła park w całości. To oznacza, że każdy metr kwadratowy powierzchni parku imituje prawdziwą sądecką wieś. To wydaje się niemożliwe! Dlatego możecie być pewni, że nie tylko budowle mają autentyczny kształt, właściwy dla danej grupy etnograficznej, taki charakter ma też przestrzeń, która je otacza. Trochę może to przypominać hollywoodzki plan filmowy! Universal Studio w polskim i to autentycznym wydaniu, prawdziwa perełka Małopolski.
Teren, jaki zajmuje skansen, stanowi południowo-wschodnią część województwa małopolskiego. Układ przestrzenny uwzględnia podział na cztery główne sektory prezentujące budownictwo poszczególnych grup etnograficznych. Na powierzchni około 20 hektarów umieszczono kilkadziesiąt budynków z przełomu wieków. Skansen prezentuje architekturę drewnianą i tradycyjną kulturę ludową lokalnych grup etnograficznych. Na tych terenach kiedyś mieszkali Lachowie, Pogórzanie i Górale Sądeccy oraz grupy etniczne: Łemków, Niemców i Romów.
Co warto zobaczyć
Aranżacja Parku Etnograficznego obejmuje chałupy z warzywniakami, ogródki kwiatowe, uprawy polne, archaiczne płotki, sady oraz kapliczki, studnie, poidła ule i inne elementy XIX-wiecznej wsi sądeckiej. Jeśli się Wam wydaje, że kiedyś to tylko chłop we wsi mieszkał, to oko Wam zbieleje na widok pańskiego dworu z folwarkiem. A może zainteresuje Was kuźnia, olejarnia czy też autentyczny warsztat tkacki? W centralnym punkcie skansenu umieszczono szlachecki dwór wraz z przepiękną aleją dojazdową i parkiem dworskim. W jego sąsiedztwie mieści się zabudowa gospodarcza. Obraz dawnej wsi idealnie uzupełnia grupa szałasów pasterskich z Beskidu Sądeckiego. W jednym z sektorów odtworzono ciekawą zabudowę kolonistów niemieckich z Gołkowic Dolnych, a na skraju lasu umiejscowiono małe romskie osiedle. Cała ekspozycja skansenu jest uszeregowana chronologicznie, pokazując majątkowe i społeczne zróżnicowanie kultury ludowej Sądecczyzny. Swoją wiedzę dotyczącą tradycji tego regionu możemy zgłębiać dzięki tematycznym wystawom etnograficznym. Zagrody, które mieszczą się w skansenie, są pięknie zagospodarowane i komponują się tworząc harmonijną całość. Na terenie parku znajdują się również trzy kościoły, które idealnie obrazują podział społeczeństwa tego regionu. Drewniany kościół katolicki z 1739 roku przeniesiono do skansenu w 2004 roku z Łososiny Dolnej. Natomiast ewangelicki zbór pochodzi z 1786 roku i pierwotnie został wybudowany w Stadłach. Ostatnią z budowli zdobiących skansen jest greckokatolicka cerkiew, którą zbudowano w 1783 roku, a przeniesiono do obecnego miejsca z Czarnego – nieistniejącej już dziś wsi łemkowskiej w Beskidzie Niskim. Jedną z najnowszych atrakcji skansenu jest Miasteczko Galicyjskie, które przyciąga uwagę swoją rekonstrukcją niewielkiego placu rynkowego, ratusza, karczmy, remizy strażackiej i domów mieszczańskich. Aż trudno to sobie wyobrazić – to po prostu trzeba zobaczyć! Tyle się wydarzyło, a my nie jesteśmy jeszcze w połowie zwiedzania! Na terenie skansenu zobaczycie małą chałupę wiejskiego wyrobnika wraz z niezbędnym i skromnym wyposażeniem. Chałupa ta były niska i ciemna od dymu z otwartego paleniska.
Dla porównania znajdzie się też wielobudynkowa zagroda kmiecia, którego bogactwo manifestuje się w zabudowie gospodarczej, na którą składają się: wielka stodoła, stajnia z chlewami, wozownia i spichlerz. Obchodząc skansen natrafimy na jednoizbową chałupę samotnej znachorki, która leczyła ludzi i zwierzęta ziołami. Nieopodal znajduje się chłopska zagroda posła do parlamentu wiedeńskiego w czasach Austro-Węgier. Obrazuje ona awans społeczny wybitniejszej jednostki tej wsi. Idąc dalej, natrafimy również na domy romów karpackich zwane „kherami”. Niektórych zadziwiają, bo prezentują się prymitywnie i byle jak. Natomiast w opozycji do tych domów, zachwycić mogą bogate zagrody handlarzy, które charakteryzują się solidnością wykonania budynków i dbałością o detale. Jak mogliście zauważyć przekrój społeczny jest w Sądeckim Parku Etnograficznym pokazany w szczegółowy sposób.
Zamysł, który jest wiernie realizowany na terenie parku, obejmuje odtwarzanie oryginalnej wsi w najdrobniejszych szczegółach. Włączając w to wyposażenie pomieszczeń w budynkach, które nawiązuje do dawnego wyglądu wiejskich chałup i warsztatów. W domach znajdziecie wszystkie przedmioty codziennego użytku, oczywiście adekwatne do czasów, z których pochodzą. Stare meble, sprzęty, naczynia, narzędzia czy urządzenia rzemieślnicze oraz różne eksponaty tworzą klimat unikalnej sądeckiej wsi. Chałupy i częściowo budynki gospodarcze wyposażone są w oryginalne przedmioty prezentujące bogatą tradycję naszego regionu. Poza eksponatami kultury materialnej we wnętrzach znajdują się eksponaty życia wsi. Zaliczamy do nich przedmioty związane z obrzędami, magią, wierzeniami i medycyną ludową. Warto zaznaczyć, że większość budowli jest autentyczna, a obiekty, które trafiły do skansenu, zostały rozebrane i przewiezione tutaj z różnych pobliskich miejscowości. Następnie ponownie je złożono i tym sposobem przywrócono im życie. Dzięki staraniom wcześniejszych pokoleń dzisiaj mamy okazję wejrzeć przez okno do starej chałupki i dojrzeć trudy życia w czasach, których już nie pamiętają nawet nasi dziadkowie. Dzięki takim inicjatywom jak ta, nasza kultura przetrwa kolejne wieki. Bo żywi pozostajemy tak długo, jak długo trwa o nas pamięć w serach innych osób.
Informacje praktyczne
Ze względu na ograniczenia związane z pandemią Sądecki Park Etnograficzny jest udostępniany zwiedzającym w celach spacerowych, na razie bez możliwości oglądania wnętrz obiektów. Wejście znajduje się od ulicy Długoszowskiego 83 b oraz od ul. Lwowskiej 226. Placówka jest otwarta od 1 maja do 18 października, od wtorku do niedzieli w godzinach 10.00 – 18.00. Ze względu na czas zwiedzania ostatnie wejście jest możliwe o godzinie 16.30. Pamiętajcie, że Sądecki Park Etnograficzny jest nieczynny w poniedziałki.
Natomiast we wtorek wejdziecie za darmo. W pozostałe dni za bilet wstępu zapłacicie 8 zł od osoby dorosłej, za usługę przewodnika trzeba dodatkowo zapłacić. Na ternie skansenu można wynająć pokoje gościnne oraz sale konferencyjne. Co roku odbywają się tu cykliczne oraz okazyjne prezentacje dawnych wiejskich rzemiosł, kuchni regionalnej i warsztatów rękodzielniczych. Z kolei latem można uczestniczyć w plenerowych imprezach folklorystycznych np. pokazach wiejskiego rzemiosła.
Chcesz zobaczyć więcej ciekawych miejsc?
Wejdź na jeden z poniższych profilów i ciesz się podróżowaniem razem z nami!
https://www.facebook.com/WemiPresents/
https://www.instagram.com/wemipresents/
