Senat ogłosił rok 2023 Rokiem Jana Matejki dla upamiętnienia 185. rocznicy urodzin i 130. rocznicy śmierci artysty. W Nowym Wiśniczu na południowej ścianie budynku poczty powstał mural przedstawiający szkic drewnianych domów autorstwa Matejki sprzed wielkiego pożaru miasta. Przedstawia on również postać wybitnego malarza, którego związki z Wiśniczem były bliskie. Najlepiej można się o tym przekonać, odwiedzając Koryznówkę – muzeum pamiątek po artyście, położone nieco nad zamkiem, które właśnie otwiera ekspozycję po świąteczno-noworocznej przerwie.
Koryznówka – realność koło zamku
Po pożarze Serafińscy przenieśli się do Bochni. W Wiśniczu jednak kupili kilkumorgową działkę między zamkiem a więzieniem i zbudowali dworek. Pierwszych letników gościł on już w 1865 roku, wśród nich był także Matejko. Dworek jest budynkiem drewnianym, w konstrukcji zrębowej, oszalowanym, krytym dachem czterospadowym. Posiada dwutraktowy układ wnętrza. Od 1981 roku mieści się tu muzeum biograficzne malarza. Co po nim pozostało? Zwiedzać można frontową część budynku. W saloniku znajduje się fortepian wiedeński marki Skuthan and Schmidt.
– To oryginalny instrument, na którym grał artysta, będący synem nauczyciela muzyki. Dlatego wydaje mi się, że może to być najciekawszy eksponat w naszej kolekcji – mówi Maria Serafińska-Domańska, właścicielka Koryznówki i kierowniczka miejscowego oddziału muzeum. Na fortepianie są zdjęcia w ramkach, albumikach, kasetkach. Szanowano fotografie, była to wtedy nowinka techniczna. Jest fotoplastykon, który umożliwiał oglądanie fotografii ze złudzeniem przestrzeni.
Siedząc w Wiśniczu na kanapie, można było podziwiać widoki dalekich okolic. W saloniku oglądać można meble w stylu biedermeier. Na ścianach wiszą portrety rodziców żony Matejki – po lewej stronie fortepianu – oraz karykatury Joanny Serafińskiej i jej dzieci. Nad fortepianem znajduje się reprodukcja portretu trojga dzieci artysty, pełnego tkliwości i prawdziwie rodzicielskiego stosunku ojca malarza do małych modeli. Eksponowany jest także gabinet Stanisławy Serafińskiej. To siostrzenica Matejków i rodzinna kronikarka, siostra Antoniego Serafińskiego, burmistrza Bochni w ostatniej dekadzie XIX wieku. Napisała obszerny, interesujący pamiętnik ukazujący losy rodzin Giebułtowskich, Serafińskich i Matejków na tle dziejów Bochni, Wiśnicza oraz Krakowa. Pozowała też Matejce do znanych płócien, między innymi do obrazu Kasztelanka, którego reprodukcja znajduje się w centralnym miejscu ściany nad biurkiem, pod legarem podtrzymującym sufit.
Awantura o portret
Obraz określany jest jako najpiękniejszy z portretów Matejki. Wszystko na nim jest historyczne: kostium, akcesoria, a nawet postawa urodziwej panny na tle sylwetki wiśnickiego zamku. Pokazana tutaj twarz 20-letniej Stanisławy Serafińskiej znalazła się później na pięciozłotowym banknocie polskim z 1930 roku, a także na banknocie emitowanym podczas okupacji.
Co ciekawe, z portretem siostrzenicy żony, która pozowała do obrazu, wiąże się mały skandal towarzysko-rodzinny. W jednym domu przy ulicy Floriańskiej w Krakowie z Matejkami mieszkała wtedy starsza siostra żony mistrza, Joanna Serafińska z dwiema córkami. Jedną z nich właśnie sportretował Matejko. Uczynił to w tajemnicy przed żoną, która w tym czasie podróżowała po Badenii-Wirtembergii. Artysta nie wspominał jednak nic o malowanym portrecie. Po powrocie Teodora znalazła obraz i zrobiła awanturę. W złości nakazała mężowi zniszczenie portretu. Matejko chciał udobruchać żonę i zachować konterfekt, stąd obciął rogi płótna i nadpalił je, a następnie pokazał żonie jako dowód, że spalił obraz. Pozostałą część płótna schował. Po całym zajściu szwagierka mistrza i jej dwie córki opuściły dom przy Floriańskiej. Portret zaś przetrwał do II wojny światowej. Jego ostatnim właścicielem był Hieronim Tarnowski, który przechowywał go w Pałacu na Szlaku w Krakowie. Obraz zaginął podczas okupacji i znajduje się na liście polskich strat wojennych.
Co dalej z muzeum?
W Koryznówce, w części muzealnej, jest wiele pamiątek rodzinnych, wycinków prasowych, fotografii i listów. Istota kolekcji polega na tym, że od lat 60. XIX wieku nie zmieniło się wyposażenie pokoi, które można oglądać. Dodajmy, że muzeum mieści się w domu prywatnym, którego właściciele od ponad 40 lat nieodpłatnie udostępniają wnętrza Muzeum Okręgowemu w Tarnowie.
– Już zaczynamy nie czuć się na siłach do prowadzenia muzeum, więc szukamy innych rozwiązań. Jesteśmy w trakcie przekształceń własnościowych – informuje Maria Serafińska-Domańska.
– Rzeczywiście rozmawiamy o nowej strukturze organizacyjnej – potwierdza Kazimierz Kurczab, dyrektor Muzeum Okręgowego w Tarnowie. – Jeśli pozwolą na to finanse, dworek zostanie kupiony, jeśli nie, to przygotowana będzie umowa dotycząca administracji wykorzystywanych pomieszczeń.
Warto zaznaczyć, że wakacyjne przyjazdy Matejki do Wiśnicza zaowocowały kilkoma dziełami, które zachowały się też w okolicy. Chodzi m.in. o obraz Wskrzeszenie Łazarza namalowany w 1866 roku do kaplicy cmentarnej w Nowym Wiśniczu oraz poprawiany obraz Matki Boskiej w kościele w Starym Wiśniczu. Wedle szkicu Matejki wykonał go Florian Cynk. Jednak u dołu widnieje własnoręczny napis mistrza: „Poprawił i twarze przemalował Jan Matejko”. Twórca Bitwy pod Grunwaldem zaprojektował również polichromię, ołtarz, witraże oraz stalle do kaplicy świętej Kingi w bocheńskim kościele św. Mikołaja. Naszkicował wizerunek świętej, dokończony przez jego ucznia Władysława Rossowskiego.
# TEMI, Podróże, Koryznówka Nowy Wiśnicz Marek Kołdras, Koryznówka Jan Matejko Kasztelanka Marek Kołdras
