Fundamentalne znaczenie żywiołów: ognia, wody, powietrza i ziemi dla zdrowia i życia istnieje w wielu kulturach. Choć każdy z nich jest niezbędny do życia, najtrudniej utrzymać je w równowadze. Z tym mamy sporo problemów zwłaszcza w dobie katastrofy klimatycznej, o której chyba nikogo nie trzeba przekonywać podczas lata, zapowiadającego się jako najgorętsze w historii. O ten oczekiwany balans dba Maszkaron Strażnik Żywiołów, broniący starych murów miejskich Tarnowa od strony wschodniej. Wąsata postać z sarmacką fryzurą zaprojektowana została przez tarnowskiego artystę Mateusza Kijaka. Wskazania termometrów w ostatnich tygodniach mogą nas jednak skłaniać do refleksji nad tym, czy i jak Strażnikowi Żywiołów może pomóc każdy z nas.
Czwórkowa harmonia żywiołów jest głęboko osadzona w naszej rzeczywistości i podświadomości. Każdy z żywiołów symbolizuje inny aspekt istnienia. Ogień jest kojarzony z energią, pasją i transformacją; woda z emocjami, intuicją i oczyszczeniem; powietrze z intelektem, komunikacją i wolnością, a ziemia z materialnością, trwałością i płodnością. W tradycji wschodniej, głównie chińskiej, podział świata na cztery żywioły uzupełnia element eteru lub ducha. Zachowanie tych elementów w naszym życiu jest kluczowe, ponieważ ich dysproporcja może dotyczyć różnych problemów. Równowaga żywiołów może być odniesiona do kondycji organizmu i dobrostanu psychicznego. W tym rozumieniu równowaga to nie tylko abstrakcyjny koncept, ale też praktyczny sposób na utrzymanie zdrowia i dobrostanu życia społecznego. Braki w zakresie poszczególnych elementów, w skali globalnej nadmierne eksploatowanie zasobów naturalnych ziemi bez odpowiedniej troski o zrównoważony rozwój prowadzi do degradacji środowiska. A zbyt duże skupienie się na technologii i intelekcie, uosabianych przez aspekt powietrza, bez wpływu na skutki i relacje międzyludzkie symbolizowane przez wodę, może dotyczyć alienacji i problemów społecznych. Na równowagę żywiołów można jednak spojrzeć w szerszym zakresie. Przyszłość, w której ludzie i planeta współistnieją w harmonii, to nie możliwość, ale konieczność.
Sztuka na styku żywiołów
Jak dzisiejszy świat pomiędzy żywiołami, tak między różnymi dziedzinami sztuki zawieszony jest Mateusz Kijak, autor projektu Maszkarona z Fortecznej. Po ukończeniu Ogólnokształcącej Szkoły Sztuk Pięknych w Tarnowie studiował rzeźbę na krakowskiej ASP. W latach 2014-2018 pracował nawet jako nauczyciel rzeźby w tarnowskim Zespole Szkół Plastycznych. Ale zajmuje się także malarstwem, rysunkiem, grafiką komputerową i produkcją video. Produkuje też muzykę. Ma sporo dokonań w zakresie animacji. Na co dzień tworzy teledyski dla wielu popularnych wykonawców. Pracował dla takich muzyków, jak Peja, zespołu założonego przez Tupaca Shakura The Outlawz, Third World, Bone Thugs-Harmony, Young Buck, Elan Atias, Chupacabras, Bakshish. W ramach interdyscyplinarnego projektu Interimpres, który powstał na przełomie 2018 i 2019 roku, zrealizował cykl abstrakcyjnych prac malarskich, grafik i przekształceń wideo.
Obecnie pracuje nad wieloma autorskimi projektami oraz kontynuuje współpracę z zagranicznymi muzykami. W kwietniu ubiegłego roku w Galerii ARTEKA uczestniczył w wystawie “Surrealizm, Salvador Dali i inni”, gdzie pokazywał swoje prace obok m. in. autorów innych maszkaronów: Stanisława Chmiela, Ewy i Romana Fleszarów, Michała Poręby, Jerzego Ruszela czy Anny Śliwińskiej.
Tarnów w animowanych kreskach
Tworzył animacje promujące trasę koncertową Stephana Marleya – legendy muzyki reggae, syna Boba Marleya. Animował też clip dla zespołu Iration, grupy z Santa Barbara w Kalifornii, która tworzy muzykę w stylu określanym jako sunshine reggae. Wcześniej współpracował z nimi, tworząc lyric video do wszystkich utworów z płyty pt. Coastin.
Już w 2024 roku sfinalizował projekt „TARNÓW DOODLES”. W ten sposób powstała biblioteka stu motywów graficznych związanych z Tarnowem. To swobodne rysunki, które od wielu lat cieszą się popularnością w marketingu, teledyskach i videoblogach. W projekcie powstała biblioteka plików, które mogą być wykorzystane przez lokalne instytucje, media, youtuberów i wszystkie zainteresowane osoby. Zbiór przedstawia znane miejsca w Tarnowie: siedziby instytucji, szkoły, kościoły, ale również pomniki i postacie związane z miastem. Biblioteka powstała w ramach stypendium artystycznego, przyznanego przez Gminę Miasta Tarnowa.
Rzeźbiarskie memento
Maszkaron Strażnik Żywiołów jest uwikłany w naturę. Jego ręce i nogi oplatają roślinne kłącza, na pooranym bruzdami brzuchu można się dopatrzyć liściastych form. Jeden z liści trzyma w dłoni, w drugiej dzierży naczynie, na które można spojrzeć jak na symbol podporządkowania natury kulturze. Szeroko rozstawione nogi pozwalają mu zachować równowagę. Jakby starał się nas przekonać, że praktykowanie uważności w utrzymaniu balansu między różnymi aspektami życia może być receptą na harmonię, szczęście i zdrowie. Wydaje się, że w świecie, który często jest zdominowany przez zagrożenie, jednym żywiołem kosztem innych, ich połączenie staje się nie tylko wyzwaniem, ale też koniecznością.
