Raje podatkowe to pojęcie, które w ostatnich latach stało się coraz popularniejsze. Nie tylko w kontekście korzystania z rozwiązań dostępnych w krajach mających ten status, ale także w przestrzeni medialnej. Trudno się dziwić. Raj podatkowy, jak sama nazwa wskazuje, kojarzy się bowiem przede wszystkim z niepłaceniem podatków. W czasach, kiedy konia z rzędem temu, kto znajdzie tuzin krajów niemających problemów z finansami publicznymi, brak wpływów podatkowych spędza sens z powiek. I prowadzi nawet do kryzysów.
Raj podatkowy to takie państwo, w którym nie płacimy podatków lub podatki te są wyraźnie niższe niż w innych krajach. Jest to oczywiście definicja nieostra. Niższe, czyli jakie dokładnie? W praktyce mówimy tu o podatku dochodowym na poziomie maksymalnie kilku procent. W Polsce mamy dwie stawki podatkowe uzależnione od osiąganych dochodów: 18% i 32%, widzimy zatem, o jakich różnicach mówimy. Dodajmy, że nasz kraj pod względem wysokości podatku dochodowego nie należy do rekordzistów. W wielu stawki są znacznie wyższe.
Przeprowadźmy doświadczenie myślowe. Przyjmijmy założenie, że w rajach podatkowych są aktywa o wartości 25 bilionów USD. Tak, tak, nie pomyliłem się. Mówimy o kwocie 25 tysięcy miliardów dolarów. Dla porównania: roczne PKB Polski to około 500 mld USD, a planowane w tym roku dochody do polskiego budżetu to około 80 mld USD. Widzimy zatem, o jakich pieniądzach mowa. A są tacy, którzy twierdzą, że raje podatkowe mogą pochwalić się aktywami w okolicach 40 bilionów USD.
Zostawmy jednak wskazane przeze mnie 25 bilionów USD. Załóżmy teraz, że te aktywa przynoszą rocznie 10% zysku. Daje to kwotę 2,5 biliona USD. Jeśli opodatkowalibyśmy te zyski stawką 20%, to dałoby nam to 500 miliardów USD. Czy wiecie już Państwo, do czego zmierzam? Obok złego zarządzania środkami publicznymi i życiem ponad stan, to właśnie ucieczka do rajów podatkowych stanowi szalenie istotny czynnik powodujący zły stan finansów publicznych w wielu krajach świata.
Oczywiście „optymalizacja podatkowa” nie jest jeszcze przestępstwem. Optymalizacja w sensie takiego zastosowania przepisów, aby nie łamać prawa i płacić mniej. Problem w tym, że przez optymalizację niektórzy podatnicy lub ich doradcy rozumieją także łamanie prawa. I tu zaczynają się prawdziwe problemy.
Raje podatkowe to jednak nie tylko niskie podatki lub ich brak. Są one słynne jeszcze przynajmniej z dwóch obszarów. Moim zdaniem nawet ważniejszych. Po pierwsze, raje podatkowe mogą zapewniać anonimowość. Do dzisiaj szalenie trudno jest, lub nie jest to w ogóle możliwe, stwierdzić, kto jest naprawdę właścicielem zarejestrowanej w Panamie, na Kajmanach czy w Liechtensteinie firmy. Raje podatkowe nie chcą bowiem udostępniać tego typu informacji. Umów, najczęściej dwustronnych, o wymianie danych jest na razie jak na lekarstwo. A przecież cały proces można jeszcze skomplikować. Wyobraźmy sobie, że rejestrujemy spółkę w Panamie. Potem zakładamy spółkę na Kajmanach, której udziałowcem jest spółka panamska. Z kolei spółka na Kajmanach jest jedynym udziałowcem spółki, którą tworzymy w Liechtensteinie. Ta natomiast zakłada spółkę w Polsce i kupuje galerię handlową. Kto jest właścicielem tej galerii? Dobre pytanie. Szczególnie, że nawet służby specjalne nie mają w większości przypadków możliwości wglądu w rejestry rajów podatkowych.
Z drugim obszarem związany jest trzeci. Jeśli są problemy z ustaleniem właścicieli aktywów i w ogóle śledzeniem transferów, to raje podatkowe są genialnym miejscem prania brudnych pieniędzy. Choćby z handlu bronią czy narkotykami. No i korupcji. I tu jest sedno problemu. Podatki podatkami, ale Panama Papers pokazują, jak bardzo polityka i biznes są dziś powiązane, także więzami, z których nic dobrego nie wynika, lub wynika wręcz normalne, regularne łamanie prawa. I to na olbrzymią skalę.
