Ani jeden z „tarnowskich” statków już nie pływa i – jak się wydaje – nieprędko powtórzy się taka sytuacja. A może nie powtórzy się nigdy…
O masowcach, które na swoich burtach miały wypisane tarnowskie nazwy, najgłośniej było wtedy, gdy wchodziły one do eksploatacji. „Tarnów” czy „Ziemia Tarnowska” budziły dumę podsycaną w mieście nad Białą, także „Generał Bem” został uznany za nasz, bo skoro generał szczęśliwie urodził się w Tarnowie, to dlaczego nie? Z tym statkiem w połowie lat 70. nawiązała oficjalny kontakt młodzież z tarnowskiego Liceum Medycznego.
To był czas, kiedy krajowi armatorzy godzili się na to, by ich statki nosiły lokalne nazwy, by dzięki temu w małych ojczyznach wzrastało poczucie patriotyzmu. Swoją flotę miały również – by nie szukać daleko – Nowy Sącz oraz Gorlice, ale Tarnów przebił je pod względem liczebnym.
– Najlepiej zapamiętałem „Ziemię Tarnowską”, bo w 2004 roku udałem się nią w rejs – mówi Ryszard Lis, emerytowany dziennikarz z Tarnowa. – Było to w czasie, gdy przypomniano sobie, że mamy taki statek i że warto ten fakt wykorzystać w celach promocyjnych. Miasto i powiat postanowiły ożywić patronat nas statkiem i popłynąłem do Maroka. Zabraliśmy transport siarki oraz chemikaliów z zakładów w Policach. W sześć tygodni statek pokonał dystans 7 tysięcy mil morskich. Na pokład wziąłem sporo materiałów o Tarnowie i powiecie, które przekazałem kapitanowi Markowi Dąbrowskiemu. Od miasta otrzymał on również „Dukat tarnowski”, a od powiatu „Grosz tarnowski”.
Najbardziej morskie z niemorskich miast
Tarnów od Bałtyku położony jest w odległości 600 kilometrów. Dlatego tym trudniej dzisiaj uwierzyć, że w latach siedemdziesiątych umysłami wielu mieszkańców miasta zawładnęła tematyka morska. W domu kultury dzisiejszych Zakładów Mechanicznych w najlepsze działało Koło Przyjaciół Marynarza, powstał też Tarnowski Klub Morski „Bosman”, potem Liga Morska. Jednej ze szkół podstawowych nadano imię Polskiej Marynarki Handlowej. W mieście odbywały się ogólnopolskie sesje o tematyce morskiej, często zapraszani byli ludzie morza, co zaczęło wzbudzać zainteresowanie na skalę ogólnopolską. Przez pewien okres wydawcy pism o tej tematyce z zaskoczeniem obserwowali szybko rosnącą sprzedaż ich prasy w Tarnowie. Bez wątpienia Tarnów był wtedy najbardziej morski pośród niemorskich miast.
A wszystko to działo się za sprawą jednego człowieka, Stanisława Gachowskiego, z zamiłowania podróżnika. Żeby móc kontynuować swoje podróżnicze i morskie pasje, zapisał się do Towarzystwa Przyjaźni Polsko‑Afrykańskiej, którego oddział, oczywiście, stworzył w Tarnowie. Nikt nie ma wątpliwości, że to Gachowski, który miał świetne kontakty z ludźmi morza, sprawił, że rozpoczął się tarnowski serial statkowy.
Matki chrzestne
Serial zapoczątkował w 1969 roku masowiec „Tarnów”, zbudowany w Stoczni Gdańskiej im. W. Lenina. Matką chrzestną była Krystyna Krukiewicz, sędzia Sądu Powiatowego w Tarnowie. Losy statku były dramatyczne. W 1971 r. rozbił się o skały u wybrzeży fińskiej wyspy Lovskar i przez trzy miesiące trwał jego remont. W 1992 r. z powodu poważnej awarii silnika znów znalazł się w dużym niebezpieczeństwie, ale i tym razem został uratowany. Po zmianie właścicieli i bandery dwa razy zmieniał nazwę – z „Tarnowa” na „Larvikstone” i „Larvik‑S”.
– W październiku 2000 roku statek zakończył karierę. W ostatnim rejsie przybył na plażę Alang w Indiach, gdzie został złomowany – informuje Krzysztof Gogol, rzecznik prasowy Grupy Polska Żegluga Morska z siedzibą w Szczecinie.
Znacznie okazalsza była wspomniana „Ziemia Tarnowska”, 180‑metrowy masowiec zbudowany w 1984 roku w stoczni argentyńskiej. Trafiał on z towarem do wielkich portów na całym świecie, jako jeden z sześciu w Polsce miał uprawnienia do przemierzania Wielkich Jezior Amerykańskich. Ale i w jego przypadku pierwsza nazwa nie przetrwała do końca. W ostatnim okresie po zmianie właścicieli pływał pod banderami Liberii i Belize jako „Lord G”, a potem „Elminda”. Krzysztof Gogol: – Masowiec został złomowany w sierpniu 2014 roku w pakistańskiej stoczni Gadani.
Matką chrzestną „Ziemi Tarnowskiej” była Maria Kanior, pedagog, działaczka harcerska, ówczesna wiceprezydent Tarnowa, obecnie prezeska Stowarzyszenia Uniwersytet Trzeciego Wieku w Tarnowie. W sieci można jeszcze natrafić na zdjęcia z uroczystości, w której bierze udział. Skontaktowaliśmy się z Marią Kanior, ale nie udało się nam namówić jej do wspomnień.
Stado wielorybów
– Już kiedy płynąłem „Ziemią” do Maroka, stan techniczny statku wydawał się marny – mówi Ryszard Lis. – Po drodze mieliśmy awarię. Zepsuł się główny tłok jednostki napędowej. To był kilkunastometrowej długości element, który trzeba było wymienić. Z tego powodu dryfowaliśmy przez cały dzień. Z pięknej podróży wyniosłem wiele wrażeń, na długo zapamiętałem pokaźne stado wielorybów, dobrze widoczne z pokładu…
Na YouTube zachował się kilkuminutowy filmik z pokładu „Ziemi Tarnowskiej” i wpis byłego magazyniera na tym statku: „Woziliśmy nim blachę na Wielkie Jeziora”. Pokazany na filmie statek zapewne jest ten, ale już pod inną nazwą. Kiedy „Ziemia Tarnowska” i „Tarnów” zmieniały właściciela, banderę i nazwy, w mieście nad Białą nie było już komu i czemu patronować.
„Generał Bem”, z którym tak chętnie utożsamiał się Tarnów, zbudowany w 1974 roku, również nie istnieje. Jego rozbiórki dokonano po prawie ćwierćwieczu intensywnej eksploatacji.
Trudno przypuszczać, by w bliskiej perspektywie Tarnów znowu miał swój statek, swoją „pływającą promocję”. Faktem jest, że nowe statki PŻM noszą czasami nazwy miast, ale na zasadzie „bliższa ciału koszula” honorowane są miasta położone na Wybrzeżu.
Dawna szkoła – „dziewiętnastka” w Tarnowie utrzymała imię Polskiej Marynarki Handlowej, a jak informuje Iwona Latocha, zastępczyni dyrektora obecnej Niepublicznej Szkoły Podstawowej, morskie tradycje placówki nadal są kontynuowane. Wprawdzie Tarnów nie ma już swoich statków, ale przed szkołą wciąż dzielnie stoi figura brodatego marynarza.
