Cuda natury, jak wskazuje sama nazwa, powinny być tworzone przez Matkę Naturę. Wiadomo i naukowo potwierdzono, że ingerencja człowieka przyczynia się do dewastacji przyrody i w konsekwencji ocieplania się klimatu. Czego powoli skutki zaczynamy odczuwać wszyscy. Dziś prezentuję miejsce, które z ludzkiej ręki powstało i zmieniło krajobraz na wiele dziesięcioleci. Po czym inni ludzie zapragnęli przywrócić w tym miejscu pierwotny charakter przyrody. Dziś Pustynię Błędowską chronimy i aktywnie działamy, by zachować jej pustynny, unikalny na skalę kraju charakter. Czy i z jakim skutkiem się to udało, i jakim cudem właściwie mamy w środku Polski pustynię, dowiecie się z dzisiejszego materiału.
Historia pustyni położonej na styku śląska i małopolski
Kiedyś Pustynia Błędowska naprawdę przypominała pustynię z prawdziwego zdarzenia. Jeszcze na początku XX wieku obserwowaliśmy tam burze piaskowe, a w upalne dni zjawisko fatamorgany. Wysokie wydmy, wędrujące przez pustynię służyły nawet za plan filmowy. I to kilkukrotnie. Przyczyniły się między innymi do ekranizacji „Faraona” Bolesława Prusa. Co się przez te ostatnie sto lat zmieniło i od kiedy Pustynia Błędowska cieszy ludzkie oko tonami piasku? Na tych terenach zasoby piasku zajmują około 2,5 miliarda metrów sześciennych. Zostały naniesione przez wody topniejących lodowców. Następnie te obszary zostały zarośnięte przez lasy. Po czym w wyniku wyrębów lasów przez ludzi w średniowieczu ponownie odsłonięte. W skrócie w ten sposób na przestrzeni lat powstała Pustynia Błędowska. Jest ona największym w Polsce obszarem lotnych piasków i jednym z większych w Europie. W niektórych miejscach głębokość piasków dochodzi nawet do 20 metrów w głąb. Pustynia Błędowska pełniła wiele ważnych historycznie ról. Służyła jako poligon w czasie I wojny światowej. Była wykorzystywana do ćwiczeń wojskowych przez armię Hitlera. Pozostałości po tych stanowiskach dowodzenia do dziś znajdują się w rejonie Kluczy oraz koło Chechła i na wzgórzu Dąbrówka. Skąd do dziś rozciąga się dobry widok na Pustynię.
Jak powstała pustynia i dlaczego postanowiono ją zlikwidować
Przyczyną powstania pustyni w tym właśnie miejscu były przemysł wydobywczy w średniowiecznym Olkuszu. Kopalnie chcąc wydobywać złoża, ołowiu i srebra potrzebowały dużej ilość drewna. Rozpoczęła się masowa wycinka drzew, co doprowadziło do zmiany ekosystemu. Obniżyły się wody gruntowe, teren się wyjałowił i stopniowo przeradzał się w pustynię. Jest to jednak tylko jedna z teorii. Z powstaniem Pustyni Błędowskiej wiąże się również pewna legenda. Pustynia podobno powstała z nadbałtyckich piasków. Jakim cudem dotarły one znad morza, aż w okolice Błędowa? W średniowieczu w kopalnianych szybach wydobywano na tym terenie ołów. Przy okazji również srebro. Gwar górników pracujących przy wydobywaniu złóż rozzłościł diabłów. Nie dość, że ludzie sięgnęli po srebro, które należało do nich, to jeszcze tak hałasowali, że nie pozwalało to diabłom spać. Wtedy jeden z nich wpadł na pomysł zasypania kopalni piaskiem. Kiedy wracał znad morza z wielkim worem piachu, zahaczył nim o wieżę kościoła kluczewskiego. W ten sposób przez ogromną dziurę w worku piasek rozsypał się po okolicy, tworząc rozległą pustynię. Jak widać, nie tylko ludziom zdarzają się w życiu wypadki przy pracy.
Wiemy już, jak piasek trafił w okolice Błędowa. Czas wyjaśnić jak to się stało, że pustynia przerodziła się w zielony zarośnięty las. Spowodowała to kolejna ingerencja ludzka prowadzona w latach 50 zeszłego stulecia. Wtedy też zadecydowano o zalesieniu obszaru, który był pustynią od kilkuset lat. Obszar momentalnie się zazielenił, ale nie bez konsekwencji dla ekosystemu, który zmienił się diametralnie. Na terenie Pustyni Błędowskiej żyją unikalne gatunki zwierząt i roślin. Powrót do stanu całkowitego zalesienia spowodowałby utratę cennych przyrodniczo terenów i śmierć rzadkich, zagrożonych wyginięciem zwierząt. Zmiany klimatu i podniesienie poziomu wód spowodowały, że piaski coraz bardziej zarastają. Południowa część pustyni jest już praktycznie całkowicie zarośnięta. Tylko w okolicach Chechła, czyli na północy obszaru możemy podziwiać większe połacie bezkresnej pustyni. I znów historycznie zataczamy koło. Rozpoczynamy walkę o to, by te walory pustynne utrzymać i systematycznie powiększać. Poprzez ponowną wycinką drzew i wypas zwierząt, który ma w naturalny sposób zapobiec ponownemu zarastaniu terenu. Obszar Pustyni Błędowskiej jest pod ochroną. Obejmuje ją program Natura 2000, a promocją i ochroną tego drogocennego obszaru zajmuje się Stowarzyszenie Polska Sahara.
Powierzchnia
Z geograficznego punktu widzenia to nie pustynia, tylko piaski lotne o pochodzeniu antropogenicznym. Czyli stworzonym przez działalność człowieka. Pustynia Błędowska, rozciągająca się na pograniczu województwa śląskiego i małopolskiego. To rejon, w którym przecina się kilka szlaków turystycznych. Polska „Sahara” położona jest na terenie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd. Leży na granicy Wyżyny Olkuskiej i Wyżyny Śląskiej. Pomiędzy Błędowem – dzielnicą Dąbrowy Górniczej a Kluczami. Jej północną granicę wyznacza Chechło. Polska „Sahara” ma szerokość około 4 kilometrów, a rozciąga się na długości około 18 kilometrów. Głęboką doliną przez pustynię przepływa rzeka Przemsza Biała. Płynie z zachodu na wschód dzieląc ją na dwie nierówne części: mniejszą północną i większą południową. To, co możemy tam dziś podziwiać, to tylko namiastka Wielkiej Pustyni Błędowskiej. Kiedyś jej obszar zajmował około 150m2, a piaski docierały do okolicznych wsi i Olkusza. Dziś łączny obszar Pustyni Błędowskiej zajmuje około 32 km2 powierzchni, z czego tylko część to lotne piaski.
Plan zwiedzania
Planujący wyprawę na Pustynię Błędowską zaznaczmy sobie punkty widokowe, jako podstawę zwiedzania. Z tych miejsc możemy podziwiać piękną panoramę pustyni. Proponuję dojechać samochodem pod wzgórze Czubatka w Kluczach, pozostawić samochód na dużym parkingu i ruszyć dalej pieszo. Wzgórze Czubatka jest położone 382 metry n.p.m. Mieszczą się na nim ruiny punktu dowodzenia niemieckich wojsk z II wojny światowej oraz wieża obserwacyjna. Po wędrówce na szczyt odpocznijmy na ławeczkach i przeczytajmy tablice informacyjne znajdujące się obok. Tutaj rozpościera się najpiękniejsza panorama pustyni. W oddali dostrzeżemy nawet kominy śląskich zakładów przemysłowych. Pustynię zobaczymy tutaj z lotu ptaka, co daje niezapomniany efekt. Żeby zobaczyć same piaski, musimy udać się wędrówkę po żółtym szlaku przez pustynię.
Kolejnym punktem widokowym jest wzgórze Dąbrówka w Chechle, położone 355 metrów n.p.m. W tym miejscu zobaczymy o wiele więcej piasku i jeszcze bardziej malownicze widoki. W Dąbrówce znajduje się również bunkier, punkt dowodzenia polskiego wojska z II wojny światowej. Z platformy widokowej w tym miejscu roztacza się panorama na północną część Pustyni Błędowskiej. Dla niektórych widok z właśnie tego punktu jest najbardziej pustynny i malowniczy. Dzieciom polecam skorzystać z dostępu do największej piaskownicy w kraju. Na pewno sprytnie wykorzystają możliwości, jakie daje zabawa na piasku. Budowanie własnego zamku z piasku, to punkt obowiązkowy. W tym punkcie widokowym możliwości parkingowe są ograniczone. Sam dojazd nie powinien sprawić żadnych problemów.
Ostatnim punktem widokowym jest Róża Wiatrów przy Pustyni Błędowskiej. Prowadzi do niej długa leśna droga, na której końcu znajdziemy parking. Tutaj również trzeba się nastawić na niewielki obszar parkingowy i możliwość pozostawienie samochodu na poboczu. Las bezpośrednio doprowadzi nas do wyczekiwanego piasku. W tym miejscu pustynia przypomina wielką plażę, tylko bez wody i wszechobecnych parawanów. Można tu zorganizować rodzinny piknik, puszczać latawce lub położyć się na piasku i wsłuchać się w odgłosy otaczającej przyrody.
Po Pustyni Błędowskiej nie wolno poruszać się samochodami, quadami i motocyklami. Ścieżki piesze, konne i rowerowe są odpowiednio oznaczone. Dojazd jest prosty i możliwy za pomocą kilku dróg. Z Katowic udajemy się w stronę Sosnowca, następnie Olkusza, a dalej do Chechła. Jeśli jedziemy od strony Kluczy, to około 500 metrów za Kluczami skręcamy w prawo na utwardzoną drogę pożarową. Na końcu drogi pozostawiamy samochód i ruszamy w pieszą wędrówkę. Zwiedzanie pustyni jest możliwe przez cały rok.
Chcesz zobaczyć więcej ciekawych miejsc?
Wejdź na jeden z poniższych profilów i ciesz się podróżowaniem razem z nami!
https://www.facebook.com/WemiPresents/
https://www.instagram.com/wemipresents/
