Wyściełane czerwonym aksamitem, w drewnianych rzeźbionych oprawach krzesła pochodzą z XVI wieku. Są dość wąskie. Ale to zabieg celowy. Miały służyć testowi. Zasiadali w nich na modlitwę miejscy rajcy. Jeśli któryś się nie mieścił, był to widomy znak, że powinien pożegnać się ze stanowiskiem, bo bardziej niż sprawy publiczne zajmowało go dążenie do własnego dobrobytu.
Krzesła rajców do dziś są elementem wystroju pięknej i niezwykle cennej bazyliki św. Idziego w Bardejowie. To słowackie miasteczko, położone około 20 kilometrów od przejścia granicznego w Koniecznej (z Tarnowa ok. 100 km) mijamy często, zdążając na Węgry czy południe Europy. Zwracamy uwagę na intrygujące mury otaczające starówkę. Z rzadka jednak decydujemy się je przekroczyć, a warto. Kryją w sobie prawdziwe skarby. Przenoszą do innego świata, tak bardzo oddalonego w czasie, że aż niewiarygodnego. Nic więc dziwnego, że cała bardejowska starówka została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Mury potężne
Znajdująca się tu słowiańska osada należała kiedyś do Polski. W XII wieku cystersi założyli w jej sąsiedztwie klasztor. Wiek później ziemie przyłączono do Królestwa Węgier. By zabezpieczyć północne granice kraju, król Ludwik I nakazał obwarować miasto. Budowę rozpoczęto w 1352 roku. Wówczas wzniesiono kamienne mury obronne z trzema bramami i szeregiem baszt, otoczono je fosą. W kolejnych wiekach system rozbudowywano, wyposażając go w kolejne umocnienia. W czasie największego rozkwitu liczył aż 23 baszty! Do ich obrony wyznaczano przedstawicieli cechów rzemieślniczych – rymarzy, krawców, piwowarów czy złotników. Dowodzili nimi rajcy. Tylko oni mieli klucze do baszt, w których znajdowały się kusze, miecze, halabardy, włócznie, a także armaty z zapasem kul i prochu. Bardejów zawsze był dobrze uzbrojony. Pracowali tu płatnerze i rusznikarze, produkowano proch. Węgierscy królowie często zwracali się do miasta z prośbą o wypożyczenie broni, amunicji czy nawet doświadczonych artylerzystów.
Do naszych czasów zachowało się 12 baszt. Zrekonstruowano 9 z nich, barbakan przy bramie północno-wschodniej oraz liczne odcinki murów. System ten jest uznawany za najbardziej reprezentatywny przykład średniowiecznych umocnień miejskich na Słowacji.
Tuż przy murach stoi pomnik, którego historia jest mocno z nimi związana – serce z krzyżem. Został wzniesiony z inicjatywy żony Juraja Wintera, XVII-wiecznego burmistrza miasta. Zginął podczas obrony Bardejowa. O jego śmierć obwiniano małżonkę, która zakochała się w dowódcy wrogiej armii i przekazała mu klucz do bram. Nie tylko burmistrz zapłacił za to życiem. Wiarołomna kobieta, targana żalem i wyrzutami sumienia, tylko w ten sposób mogła próbować zadośćuczynić swemu niecnemu postępkowi.
Gdy już wejdziemy przez mury na rynek, uderza nas widok niezwykły i niespodziewany. Może to z powodu charakterystycznego, średniowiecznego bruku, który nadaje obszernemu placowi skromnego i surowego wyrazu? Wokół zobaczymy 46 kolorowych kamienic, ozdobionych ornamentami i malowidłami z pięknymi okiennicami. W samym środku – ratusz, najstarszy renesansowy budynek Słowacji, z przykuwającym uwagę pięknie zdobionym wejściem. Dziś to siedziba Muzeum Szaryskiego (które szczyci się piękną ekspozycją ikon) i Muzeum Historii Bardejowa. Na jego szczycie – rycerz Roland, obrońca praw miasta.
Na rynku jest jeszcze jedna postać, która przykuwa uwagę i przyciąga turystów. To kat. A właściwie jego pomnik. Pamiątka przywileju, którym zostało wyróżnione miasto – prawa miecza. W Bardejowie wydawano bowiem wyroki śmierci i je wykonywano. A dokładnie robił to zatrudniony przez miasto, wykwalifikowany kat.
Bazylika najpiękniejsza
Jednak najcenniejszym zabytkiem Bardejowa, a może i całej Słowacji jest wspomniana już bazylika pw. św. Idziego. Początki cysterskiego kościoła, który stał w tym miejscu, giną w mrokach historii. A i data budowy tej świątyni nie jest dokładnie znana. Na podstawie źródeł wiadomo, że wzniesiono ją w XIV wieku, a rozbudowano w połowie kolejnego stulecia.
Zwiedzanie kościoła jest odpłatne, podobnie jak wstęp na wieżę kościelną. Warto jednak obejrzeć zarówno niezwykłe – bo gromadzone przecież przez 700 lat – skarby, które kryje wnętrze świątyni, jak i miejską starówkę, bo z góry nabiera ona jeszcze bardziej niezwykłego wyrazu.
Kościół św. Idziego to trójnawowa bazylika z wielobocznym prezbiterium, zakrystią, dwoma kaplicami i wieżą. Ma 50 metrów długości i 31 metrów szerokości, może pomieścić 3 tysiące osób! Nawa główna ma wysokość 24 metrów, a 6-piętrowa wieża aż 76 metrów. Na jej czwartym piętrze znajduje się dzwonnica, a na samym szczycie – taras widokowy.
Ewenementem na skalę europejską są późnogotyckie ołtarze skrzydłowe z tablicowymi malowidłami, zaliczane do unikatów o znaczeniu światowym. Jest ich 11. Zostały wykonane w latach 1460–1520, prawdopodobnie w pracowni Wita Stwosza. Od pięciu wieków stoją w tych samych miejscach.
Warto także zwrócić uwagę na zachowane fragmenty XVI-wiecznych fresków (południowe ściany pierwszego piętra wieży świątyni), które przedstawiają trzech królów Węgier oraz św. Krzysztofa, a także na chrzcielnicę z brązu, pochodzącą z wieku XV.
Uliczka Lennona
Niedaleko od centrum, przy północnym odcinku murów miejskich, znajduje się najkrótsza w mieście uliczka, której patronem jest… John Lennon. Mieszka przy niej wielki fan zespołu The Beatles Pavel Zajac. Na ścianie jego domu przedstawione są wizerunki Johna Lennona, zespołu The Beatles i Yoko Ono. Wokół budynku rozmieszczono tablice poświęcone zespołom, dla których inspiracją była grupa z Liverpoolu. Wśród nich znalazły się Czerwone Gitary.
W sąsiedztwie uliczki jest niewielki park im. Lennona. Co roku 8 grudnia, w rocznicę śmierci Johna, gromadzą się tu fani jego i zespołu The Beatles.
Kilka kilometrów na północ od centrum miasta, u podnóża masywu Magury, znajduje się słynne słowackie uzdrowisko – Bardejovske Kupele, czyli Bardejów Zdrój. Na jego terenie można nie tylko wypoczywać i regenerować siły, ale także zwiedzić niezwykle interesujący skansen – Muzeum Architektury Regionu Szarysz. Ale to już temat na inną opowieść.
