Opinie te wzmocniły doniesienia z końca ubiegłego roku, które dotyczyły podpisania – w obecności ministra Antoniego Macierewicza – zamówienia dla Sił Zbrojnych RP na kwotę prawie 750 mln zł. Choć nie cała kwota jest przeznaczona dla ZMT, wokół tarnowskiej fabryki zapanował nastrój wielkiego optymizmu. Jednak z informacji, które docierają do nas, wynika, że rzeczywistość może być mniej optymistyczna, choć Polska Grupa Zbrojeniowa SA, w skład której wchodzą ZMT, nie podziela tych obaw. Ale też nie odpowiada na niektóre wątpliwości, zasłaniając się poufnością informacji.
Zakłady Mechaniczne w Tarnowie, które właśnie obchodziły 100‑lecie istnienia, ciągle mają dobrą prasę. Dzieje się tak od lipca ub. roku, gdy nowym prezesem zarządu spółki został 55‑letni Henryk Łabędź. Wielu komentatorów zwraca uwagę, że dzięki dbaniu przez obecną władzę o rodzimy przemysł zbrojeniowy, także dla ZMT, spółki Skarbu Państwa zarządzanej teraz przez ludzi PiS, nadeszły dobre czasy. Znakiem tego ma być podpisanie wspomnianego zamówienia na dostawę dla naszego wojska przeciwlotniczego systemu rakietowo‑artyleryjskiego „Pilica” – owego dużego tortu, którym ma się podzielić krajowe konsorcjum firm zbrojeniowych, negocjowanego jeszcze przez poprzedni zarząd. W projekcie tym ZMT mają odgrywać rolę lidera technicznego.
W lokalnej prasie można czasem wyczytać, że tylko Grupa Azoty SA oraz Zakłady Mechaniczne są firmami, które w Tarnowie pod względem rozwoju rokują najlepiej. Czy w przypadku ZMT opinia ta jest w pełni uzasadniona? Czy „Mechaniczne” powoli wyrastają na stabilną potęgę, czy też potęga ta opiera się na glinianych nogach?
Konfitury stoją w stolicy?
– Obecnie Zakłady Mechaniczne mają swoje pięć minut, utrwala się przekonanie, że czeka je świetlana przyszłość, ale myślę, że właśnie w trosce o tę przyszłość warto powiedzieć parę słów prawdy – mówią nasi rozmówcy, którzy chcą zachować anonimowość.
Ich zdaniem, nadzieje ZMT na wielki skok technologiczny i profity finansowe związane z kontraktem na „Pilicę” mogą się nie spełnić.
– Umowa na dostawę sprzętu w ramach rządowej „Pilicy” byłaby wielką szansą rozwoju, gdyby nie fakt, że najbardziej lukratywna część tego zamówienia wcale nie trafi do Tarnowa – twierdzi nasz informator. – 750 mln zł, o których mowa, zostanie podzielona między różne zakłady, a produkcja najbardziej zaawansowanych produktów, naszpikowanych elektroniką i techniką cyfrową, nie przypadnie Tarnowowi, lecz warszawskim zakładom PIT‑RADWAR SA. Obecny zarząd ZMT nie potrafił się przebić w gąszczu różnych interesów i zakłady straciły niepowtarzalną szansę.
Robert Papliński, zastępca dyrektora Biura Komunikacji i Promocji Polskiej Grupy Zbrojeniowej SA, nie rozwiewa tych wątpliwości:
– Program „Pilica” realizowany jest zgodnie z harmonogramem ustalonym w umowie pomiędzy konsorcjum, którego liderem jest PGZ, podpisanej z Inspektoratem Uzbrojenia MON. Łączna wartość zamówienia opiewa na kwotę 746,1 mln zł, jednak z uwagi na poufność zapisów umowy konsorcjum nie jest możliwe podanie szczegółowego podziału tej kwoty na poszczególnych konsorcjantów.
Czy na pomoc przyszła „Pilica”?
Nasi rozmówcy mają obawy co do przyszłości ZMT.
– Gdy nowy zarząd obejmował zakłady, na koniec pierwszego półrocza 2016 zysk wynosił między 1,2 a 1,6 mln zł. Rok ten firma zakończyła minimalnym zyskiem rzędu stu kilkudziesięciu tysięcy, a prognozy mówiły o trzech milionach. Pojawiły się pierwsze kłopoty, w kasie ZMT zabrakło pieniędzy nawet na tzw. bieżączkę. Nie pomogła nowa linia kredytowa w banku na kwotę 2,5 mln zł. Miano wtedy sięgnąć po fundusze przeznaczone wyłącznie na program „Pilica wbrew ustaleniom w zawartej umowie. Było to możliwe, ponieważ wcześniej PGZ ze środków MON przelała na specjalne konto ZMT na poczet kontraktu kwotę 70 mln zł. Pieniędzy tych wg. umowy nie można ruszyć bez zgody rady nadzorczej, a już na pewno nie na inne niż „Pilica” cele.
Według naszych informacji, w sprawie tej interweniowała Polska Grupa Zbrojeniowa, a w wyniku tej interwencji zwolniona została główna księgowa. Pytany o tę sprawę Robert Papliński odpowiada krótko:
– Spółka prowadzi przejrzystą politykę rachunkową i posiada określone procedury nadzoru nad kontraktami. Umowa na „Pilicę” prowadzona jest zgodnie z procedurami zapisanymi w umowach.
W kwestii nowego kredytu, który miał na celu zaspokoić bieżące potrzeby zakładów w Tarnowie, rzecznik podkreśla, że kredytowanie jest normalnym sposobem finansowania działalności gospodarczej.
Według PGZ, na koniec 2015 r. (gdy funkcjonował jeszcze poprzedni zarząd) Zakłady Mechaniczne odnotowały zysk w wysokości ok. 3,8 mln, a na koniec 2016 – 190 tys. zł mimo zapowiedzi zarządu, że będzie to kwota 3 mln.. Za to zarząd ma bardzo ambitne plany na ten rok –zysk ma wynieść 9 mln zł.
Nadzieja tylko w armatach?
W tym czasie w ZMT obniżył się też wskaźnik przychodu liczony na jednego pracownika, jeden z najniższych w PGZ.
– Sytuację ZMT uważam za trudną, choć może jeszcze całkiem tego nie widać – zaznacza nasz rozmówca. – Dotychczas zakłady żyły głównie z kontraktu na produkcję i sprzedaż armat. Mogło to zapewnić co najmniej 70 proc. całości przychodu, ale ten kontrakt już się kończy. Nowy, obejmujący broń maszynową, jest na etapie wdrażania, a rygorystyczne wymagania MON‑u w tej sprawie mogą opóźnić jego realizację. „Pilica” to dopiero początek drogi. Do ministerstwa przesłany został szczegółowy projekt wykonawczy, który zawiera bardzo szeroką i kompleksową specyfikację i dopiero akceptacja projektu ze strony resortu umożliwi dalsze działania. To może potrwać. Krucho także z zamówieniami eksportowymi.
Polska Grupa Zbrojeniowa nie podziela tych lęków. Robert Papliński:
– Nie ma żadnych obaw co do przyszłości spółki, kontrakt na broń maszynową jest kontynuacją wcześniej podpisanej umowy, która ma trwać jeszcze dwa lata. Jeżeli chodzi o program „Pilica”, realizowany jest zgodnie z harmonogramem ustalonym w umowie.
Na naszą prośbę PGZ SA ujawniła, że obecnie zawarte i negocjowane kontrakty eksportowe opiewają na łączną kwotę 250 mln zł, ale nie wiadomo, jaki udział w tej kwocie mają umowy już zaklepane, a jaki toczące się jeszcze pertraktacje, bez gwarancji na pomyślny finał. Nie wiadomo też, czy wspomniane umowy obejmują czas, w którym władzę w ZMT sprawuje nowy zarząd. PGZ odmawia szczegółowych informacji ze względu na „branżę, w jakiej spółka prowadzi działalność”.
Rzecznik PGZ zaznacza:
– Na początku swojej pracy obecny zarząd musiał dokonać renegocjacji kontraktów eksportowych, które zostały zaniedbane przez poprzedników, a ich zerwanie – wówczas bardzo realne – groziłoby nie tylko potencjalnymi karami, ale pozbawiłoby spółkę wysokich przychodów.
Podróże po świecie
O kontrakty zagraniczne ma zadbać między innymi Łukasz Komendera, członek zarządu ZMT. Pracował on już – przez 4 miesiące – za poprzedniego zarządu, ale w 2015 r. obie strony szybko ze sobą się rozstały. Teraz Komendera powrócił.
– W ciągu roku odbył on wiele interesujących służbowych podróży: na targi do Las Vegas, Waszyngtonie, Rio de Janerio czy w Emiratach Arabskich, będąc za to raczej rzadkim gościem w tarnowskich zakładach. To normalne, że w celach handlowych trzeba podróżować, ale czy choć jeden taki wyjazd zaowocował podpisaniem kontraktu? – pyta retorycznie nasz rozmówca.
– Nie jest prawdą, aby Łukasz Komendera odbył wszystkie wymienione wyżej podróże służbowe – odpowiada Robert Papliński. – Należy natomiast podkreślić, że kontakty nawiązane podczas targów branżowych skutkują obecnie rozmowami lub negocjacjami w sprawie podpisania konkretnych kontraktów handlowych.
Wygląda na to, że na ocenę starań członka zarządu ZMT przyjdzie jeszcze zaczekać.
Polityka kadrowa nowego zarządu wzbudza wśród naszych rozmówców wątpliwości. Niekoniecznie wzrost zatrudnienia wynika bowiem z większej liczby pracowników produkcyjnych. Mówi się, że kadrowo rozrosło się np. zakładowe archiwum, w którym radziła sobie do tej pory jedna osoba, a obecnie jest ich pięć, w tym osoba rodzinnie powiązana z pewnym działaczem związkowym. PGZ mówi o dwóch zatrudnionych obecnie pracownikach. Dotarła do nas również wiadomość, że sekretarka prezesa miała zostać prokurentem spółki, który może ją reprezentować na równi z członkami zarządu. Jeśli chodzi o kadry, najwięcej rozgłosu, w dobrym znaczeniu tych słów, przyniosły deklaracje zarządu, że „Mechaniczne” przyjmą znaczną liczbę nowych pracowników, co w takim mieście jak Tarnów robi duże wrażenie.
– Wiosną tego roku w jednej z gazet przeczytałem, że w ciągu ostatnich kilku miesięcy „Mechaniczne” przyjęły do pracy 350 osób. Mówił to sam prezes Henryk Łabędź – opowiada nasz informator. – Rozbuchane zatrudnienie, które zaczęło generować wiele kosztów, podobno wzbudziło irytację nawet samego wiceministra obrony, Bartosza Kownackiego. Wiadomo mi, że skutkiem tego było zniknięcie z Internetu ogłoszeń o poszukiwaniach nowych pracowników i nieprzedłużenie części umów zawartych na czas określony. Ciekawe, ilu pracowników z deklarowanej 350‑osobowej grupy zostało w firmie do dzisiaj?
Polska Grupa Zbrojeniowa podaje, iż od czerwca 2016 do czerwca 2017 r. liczba zatrudnionych w ZMT wzrosła o 282 osoby.
Nowa limuzyna pana prezesa
Wiadomość o zatrudnianiu nowych pracowników przysporzyła prezesowi Henrykowi Łabędziowi wiele popularności. Media chwaliły go za „ludzką twarz”, tłumacząc, że Łabędź, jako wieloletni związkowiec „Solidarności” (ostatnio wiceprzewodniczący małopolskiej „S”), od dawna związany z „Mechanicznymi”, dobrze rozumie problemy załogi. Po jego przyjściu zaczęło rosnąć zatrudnienie, ale i zarobki. Dla niektórych redakcji Henryk Łabędź stał się „Osobowością roku”, jego zdjęcia ukazywały się regularnie w prasie i w portalach internetowych. Wielu jednak zaskoczyło, że działacz związkowy, który dotychczas osobiście nie miał doświadczenia biznesowego, stał się nagle prezesem poważnej spółki.
– Jak to często bywa w takich przypadkach, pan prezes zaczął się urządzać – relacjonują osoby, z którymi rozmawialiśmy. – Zaczął od swego gabinetu, który został skrupulatnie wyremontowany, choć wcale nie było takiej potrzeby, a skończył na nowym służbowym samochodzie za kilkaset tysięcy złotych, bardzo „wypasionym” audi A6. Ten ostatni zakup wzbudził szczególną irytację pracowników słyszących o kłopotach w regulowaniu bieżących płatności przez firmę. Oczywiście, pensja prezesa też się zwiększyła. Chodzą plotki, że wzrosła prawie dwukrotnie, do ponad dwudziestu pięciu tysięcy.
Robert Papliński, odnosząc się do tych wiadomości, przekazuje bardzo ogólne informacje; nie ujawnia, ile kosztował remont gabinetu prezesa, zaznaczając tylko, że wartość tych prac zgodna była z „wartościami określonymi w planach rocznych” i że gabinet nie był remontowany od roku 2015. Nie wiemy też, ile warte jest służbowe audi A6 (plotki mówią o 200‑300 tys. zł). PGZ informuje, że pojazd został nabyty w formie leasingu, lecz ze względu na zawarte w umowie zapisy o poufności szczegóły nie zostaną ujawnione.
Odpowiedź bez odpowiedzi
Nie wiemy też, w jakim stopniu wzrosły wynagrodzenia prezesa i członków zarządu ZMT. Polska Grupa Zbrojeniowa informuje tylko o przeciętnych płacach w całej spółce (w ciągu ostatniego roku poszły w górę o 1368 zł – do 4746 zł brutto), nadmieniając: „Nie prowadzimy ewidencji w zakresie różnicowania wynagrodzenia: kadra kierownicza – pozostali pracownicy”.
Warto tu zauważyć, że zwiększenie średniej płacy wcześniej zatrudnionych o 40% i koszt wynagrodzenia blisko trzystu nowych pracowników zwiększył fundusz płac dwukrotnie. To dodatkowy wydatek ok. 30 mln zł rocznie, co przy zysku w latach ubiegłych w maksymalnej wysokości 3‑4 mln zł może zapowiadać spore kłopoty, jeżeli produkcja szybko nie zwiększy się znacząco.
Podobna w tonie odpowiedź, z której nic nie wynika, dotyczyła innego naszego pytania. Interesowało nas, czy prawdą jest, że zaniepokojona sytuacją w Zakładach Mechanicznych w Tarnowie Polska Grupa Zbrojeniowa postanowiła wzmocnić kadrowo zarząd ZMT; słychać o możliwości powołania nowych członków zarządu – ds. finansowych oraz ds. technicznych, którzy wsparliby fachową wiedzą obecny zarząd, a może z czasem go nawet zastąpili, jak sądzą niektórzy. Odpowiedziano nam tak: „Działalność kadrowa ZMT związana jest z bieżącymi potrzebami oraz w celu zabezpieczenia właściwego funkcjonowania przedsiębiorstwa”.
Przy okazji dowiadujemy się, że 21 czerwca br. Zwyczajne Walne Zgromadzenie udzieliło zarządowi spółki absolutorium z wykonania obowiązków za rok 2016.
Nasze pytania dotyczące sytuacji w „Mechanicznych” trafiły i do Polskiej Grupy Zbrojeniowej SA, i do zarządu spółki w Tarnowie. Nadeszła tylko odpowiedź firmowana przez rzecznika PGZ SA.
