Wydarzenia przeszły do historii jako Poznański Czerwiec, a przez propagandę komunistyczną zostały nazwane eufemistycznie „wydarzeniami poznańskimi” lub „czarnym czwartkiem” i nazwa ta w pewnym stopniu przeszła do historii.
Walki w Poznaniu były pierwszym od stłumienia powojennej konspiracji protestem na taką skalę, zbrojną konfrontacją pomiędzy społeczeństwem, mającym dość komunistycznej dyktatury, a reżimem rządzącym z woli Stalina i jego następców, niezdolnym do rozwiązywania problemów gospodarczych i społecznych. W niektórych opracowaniach pojawia się nawet sformułowanie – antykomunistyczne powstanie. Po śmierci Stalina w 1953 roku i Bieruta w 1956, po słynnym referacie Chruszczowa, w którym potępił zbrodnie Stalina (co prawda tylko dokonane na komunistach) i rozpoczął proces odwilży i destalinizacji, w Polsce miała miejsce walka o władzę pomiędzy dwoma skrzydłami PZPR: „puławskim”, bardziej reformatorskim, dążącym do korzystnych dla Polski reform, i „natolińskim”, neostalinowskim, przeciwnym istotnym reformom ekonomicznym, a zwłaszcza politycznym. Polska powoli odchodziła od najbardziej represyjnych form stalinizmu, ale zmiany te były powolne i niekonsekwentne, i ciągle zagrożone przez „Natolin”. Walka grupy „Natolin” z „Puławami” stanowi podstawowy kontekst polityczny, w jakim doszło do wybuchu w Poznaniu.
Bezpośrednią przyczyną niezadowolenia, strajku i wysłania delegacji robotniczej do Warszawy były sprawy płacowe, przede wszystkim podwyższenie norm. Po nieudanych rozmowach z ministrem przemysłu i przewodniczącym Centralnej Rady Związków Zawodowych delegaci robotniczy podjęli decyzję o strajku i manifestacji ulicznej. 28 czerwca o godz. 6.30 rano wyruszył do centrum miasta pochód robotniczy, w którym niesiono hasła „Chleba i wolności”, śpiewano pieśni religijne, akcentując zwłaszcza „Ojczyznę wolną racz nam zwrócić Panie”. Na placu Mickiewicza (wówczas Stalina) zebrał się liczący kilkadziesiąt tysięcy osób tłum, część manifestantów pod wpływem nieprawdziwej informacji o aresztowaniu delegatów rozbiła więzienie, inna grupa zniszczyła urządzenia zagłuszające audycje radia Wolna Europa i zdemolowała budynek sądu. Około godz. 11.30 rozpoczęła się manifestacja przed budynkiem Urzędu Bezpieczeństwa, poleciały kamienie i kostki brukowe, z okien padły strzały, byli pierwsi tego dnia zabici i ranni. Rozpoczęło się szturmowanie budynku UB, którego ostatecznie nie udało się zdobyć, a także walki uliczne w wielu punktach miasta. Szturmujący wykorzystywali broń zdobytą w więzieniu, a także w komisariatach. Zdobyto część pomieszczeń UB, z których rozpoczęto ostrzeliwanie samego gmachu.
Ale czas nie pracował na korzyść przeciwników reżimu, walki nie przenosiły się na inne miasta, a władze w Warszawie podjęły decyzję o użyciu wojska. Do miasta wjechały najpierw czołgi Oficerskiej Szkoły Wojsk Pancernych, a następnie jednostki Sudeckiej Dywizji Pancernej LWP. Pacyfikacją Poznania dowodził sowiecki generał Stanisław Popławski (Grochow). Wieczorem broniły się już tylko pojedyncze punkty oporu, komuniści raz jeszcze zwyciężyli.
Zwycięstwo to miało jednak wysoką cenę. Śmierć poniosły 74 osoby, w znakomitej większości manifestanci, rany odniosło ok. 600 osób, zniszczono 30 czołgów, olbrzymie były straty materialne.
29 czerwca Józef Cyrankiewicz wygłosił swoje słynne przemówienie, rozpoczęły się aresztowania i odwet. Procesy uczestników Poznańskiego Czerwca rozpoczęły się we wrześniu, ale była już wówczas inna atmosfera. W dużej mierze dzięki walkom w Poznaniu doszło w Polsce do zasadniczej zmiany politycznej i do władzy doszedł Władysław Gomułka, definitywnie i nieodwracalnie zakończył się najbardziej ponury stalinowski rozdział komunizmu.
Bardzo trudno określić, w jakim stopniu Poznań przyczynił się do powstania „Solidarności” i ostatecznego odzyskania wolności i niepodległości w 1989 roku. Moim zdaniem był to wpływ decydujący. Bez Poznania najpewniej nie byłoby Marca ’68, Grudnia ’70 i Czerwca ’76, ale jak zawsze tego rodzaju spór oparty na intuicji i szacunku do historii pozostaje nierozstrzygalny.
