Różnice podaje się w procentach, w ujęciu miesięcznym m/m i rocznym rok/rok. Owa zmiana roczna to inflacja. Obecnie, pierwszy raz w III RP, mamy do czynienia z deflacją, czyli spadkiem cen. W lutym koszyk był tańszy o 1,6% niż w lutym 2014 roku, czyli inflacja wyniosła 1,6% rok/rok.
Oczywiście nie oznacza to, że wszystkie towary i usługi w koszyku drożeją lub tanieją dokładnie o tyle samo. Inflacja pokazuje nam zmiany cen całego koszyka. Nawet teraz mamy także przypadki wzrostu cen. W lutym o 1,8% rok/rok wzrosły np. ceny napojów alkoholowych i wyrobów tytoniowych, jednocześnie ceny żywności i napojów bezalkoholowych spadły bardziej niż cały koszyk, bo o 3,7% rok/rok.
To bardzo ważna kwestia, z pewnością bowiem, praktycznie zawsze, będzie można znaleźć takie towary czy usługi, których ceny zmieniają się wyraźnie bardziej, niż zmienia się cena całego koszyka i stąd biorą się zapewne niedomówienia i różne teorie. Wystarczy bowiem znaleźć towary, które drożeją lub tanieją i można udowadniać różne tezy. Skoro jednak mamy konkretny wskaźnik, czyli CPI, to warto się na nim opierać. Co nie znaczy, że nie analizuje się wskaźników zmodyfikowanych. Nieco inaczej bowiem wygląda koszyk emeryta – będzie tam na przykład większy udział lekarstw, inaczej zmieni się zatem jego cena, a inaczej sportowca czy rodziny wielodzietnej.
W dość powszechnej opinii, wprowadzenie w 2002 roku wspólnej waluty doprowadziło do nadzwyczajnego wzrostu cen. Wiąże się on z rożnymi czynnikami – najważniejsza jest chęć tzw. równania w górę. Handlowcy, producenci, wytwórcy usług mają tendencje do tego, żeby przy przeliczeniu cen na euro iść w górę. Jak to wyglądało konkretnie? Problem w tym, że jeśli popatrzymy na CPI, to wzrost cen nie jest już taki oczywisty. Są kraje, w których w ogóle nie zaobserwowano tego procesu, jak na przykład Francja, są kraje, gdzie doszło do zmian, jak Niemcy, Hiszpania, czy Austria, ale i tak inflacja nie przekroczyła tam 4,5% rok/rok. Wzrosty występowały często nie w momencie samej zamiany walut, ale wcześniej, znany był już bowiem kurs zamiany. Dość szybko jednak, w ciągu kilku miesięcy, inflacja spadała do poziomów obserwowanych przed operacją wprowadzenia wspólnej waluty. Dodajmy, że 4,5% rok/rok to inflacja, którą jeszcze dwa lata temu obserwowaliśmy w Polsce. Ale, jeszcze raz to w powtórzę, nie oznacza to, że nie doszło do wyraźnego wzrostu cen jakichś pojedynczych towarów czy usług. Choć trzeba dodać, że zmiany cen mogą przecież także wynikać z innych czynników, nie z wprowadzenia euro.
Popatrzmy jeszcze na dwa, znacznie nam bliższe przykłady, czyli Słowację i Litwę. Słowacja weszła do strefy euro w styczniu 2009 roku, czyli w apogeum największego kryzysu finansowego w historii. Doszło tam do wzrostu inflacji z mniej więcej 3% rok/rok do mniej więcej 5,5% rok/rok, ale już pod koniec 2009 roku inflacja spadła do 3% rok/rok, w następnym roku spadki dynamiki wzrostu cen były jeszcze większe.
Na Litwie Przez cały 2014 rok inflacja utrzymywała się w okolicach zera, by na przełomie 2014 i 2015 roku, czyli dokładnie w momencie wprowadzania euro, spaść wyraźnie poniżej tej granicy. W lutym odnotowano deflację na poziomie 1,8% rok/rok. Oczywiście nie oznacza to, że wejście do strefy wspólnej waluty obniża ceny. Europa jest w okresie deflacji i ta udzieliła się także Litwie.
Jaki z tego wszystkiego płynie wniosek? Wejście do strefy euro może prowadzić do wzrostu cen koszyka dóbr i usług konsumpcyjnych, ale jest to wzrost ograniczony i dość szybko efekt ustępuje. Może natomiast dochodzić do wyraźniejszego wzrostu cen pojedynczych artykułów czy usług, jednak odpowiednia kontrola cen może ten efekt ograniczyć. Trudno zatem obronić tezę, że przyjęcie wspólnej waluty wiążę się z wystąpieniem drożyzny.
