Lato to czas wzmożonej aktywności owadów. W poniższym materiale prezentujemy odpowiedzi na pytania, które najczęściej zadają osoby zaatakowane przez pszczoły, osy i szerszenie.
Informacje zostały opracowane dzięki uprzejmości Specjalistycznego Szpitala im. E. Szczeklika w Tarnowie, przez lek. med. Małgorzatę Żurowską-Gębalę – specjalistę alergologa i specjalistę chorób płuc.
Objawy u osób nieuczulonych
W przypadku użądlenia przez owada u osoby nieuczulonej w miejscu użądlenia może wystąpić zaczerwienienie, bolesność, niewielki obrzęk. Jeśli objawy te nie mają dużego nasilenia (tzn. średnica obrzęku jest mniejsza niż 10 cm i utrzymuje się krócej niż 24 godziny), nazywamy je reakcją fizjologiczną (normalną dla stanu zdrowia).
Postępowanie: w przypadku użądlenia przez pszczołę należy usunąć żądło, (najlepiej do
30 sekund od użądlenia) poprzez jego podważenie, miejsce żądlenia zawsze należy odkazić i zastosować zimny okład w celu złagodzenia bólu i zmniejszenia wielkości obrzęku, objawy powinny ustąpić w ciągu kilku godzin.
Wyjątek stanowi sytuacja, gdy u osoby dotychczas nieuczulonej doszło do użądlenia w głowę, szyję, jamę ustną, język lub do połknięcia owada (osy lub pszczoły). W takim przypadku, ze względu na potencjalnie zagrażający życiu obrzęk miejscowych tkanek i możliwość uduszenia, należy pilnie skontaktować się z lekarzem.
Niekiedy u osób nieuczulonych reakcja miejscowa przedłuża się wskutek wprowadzenia przez owada bakterii do skóry i tzw. wtórnego zakażenia. Sytuacja ta zdarza się dość często w przypadku użądlenia przez osę, może jej towarzyszyć niealergiczna reakcja ogólna w postaci gorączki lub powiększenia znajdujących się w sąsiedztwie węzłów chłonnych, wówczas należy zgłosić się do lekarza rodzinnego.
Objawy u osób uczulonych
Typowe dla osób uczulonych jest ostre wystąpienie objawów zawsze mające związek czasowy z użądleniem. Najczęściej do rozwoju objawów dochodzi w ciągu od kilku lub kilkunastu minut do kilku godzin. U części chorych po początkowej poprawie objawy mogą nawrócić, najczęściej w ciągu kilkunastu godzin. Taką sytuację określa się mianem reakcji dwufazowej.
Im wcześniej objawy wystąpią, tym częściej mają gwałtowny, potencjalnie zagrażający życiu przebieg. Objawy w alergii na jad owadów nie utrzymują się przewlekle. Reakcja uczuleniowa po użądleniu owada może mieć charakter tzw. dużej reakcji miejscowej lub reakcji ogólnej (całego organizmu).
Duża reakcja miejscowa to bolesność, zaczerwienienie i obrzęk o średnicy powyżej 10 cm, trwający dłużej niż 24 godziny w miejscu użądlenia. Nie jest ona groźna dla zdrowia.Jeśli dotyczy kończyn, wówczas należy postępować tak jak u osoby nieuczulonej, dodatkowo miejscowo zastosować maść ze steroidem, doustnie przyjąć lek antyhistaminowy.
Jeśli do kilku lub kilkunastu godzin nie wystąpią żadne objawy nie ma potrzeby podejmowania żadnych dodatkowych działań i kontaktowania się z lekarzem.
Ogólne objawy alergiczne mogą być łagodne, umiarkowane lub ciężkie, w zależności od tego, jakich narządów dotyczą – skóry, przewodu pokarmowego, układu oddechowego lub układu sercowo-naczyniowego.
Także osoba, która w przeszłości po użądleniu nie miała żadnych niepokojących objawów,
a w przypadku kolejnego epizodu użądlenia reaguje złym samopoczuciem, pokrzywką, świądem skóry, uczuciem wewnętrznego niepokoju, obrzękiem skóry w miejscu odległym od użądlenia, chrypką, dusznością, zawrotami głowy, osłabieniem lub omdleniem, musi bezwzględnie skorzystać z jak najszybszej pomocy lekarskiej.
Tak jak w przypadku nasilonej reakcji miejscowej należy usunąć żądło (pszczoła), wykonać okład z lodem , miejscowo maść ze steroidem, doustnie lek antyhistaminowy.
Jeśli objawy są łagodne (skórne- pokrzywka, świąd skóry), do pobliskiej placówki medycznej można udać się własnym środkiem transportu (chory w roli pasażera, a nie kierowcy). W razie bardziej niepokojących objawów należy pilnie wezwać pogotowie ratunkowe (numer 112). W każdym przypadku złego samopoczucia i podejrzenia reakcji anafilaktycznej z objawami ze strony układu krążenia, niezależnie od powyżej wspomnianych działań wskazane jest położenie chorego na plecach z uniesionymi nogami. Jest to postępowanie ograniczające reakcję wstrząsową.
Chorym, u których w przeszłości wystąpiła reakcja ogólna po użądleniu owada, zaraz po pierwszym zdarzeniu lekarz powinien przepisać leki do natychmiastowego zażycia w razie kolejnego użądlenia. Leki te obejmują preparat przeciwhistaminowy i steryd w tabletkach do podania doustnego, a w przypadku, gdy miała miejsce ciężka reakcja ogólna (duszność, spadek ciśnienia tętniczego) – takżeadrenalinęwstrzykawce do podania domięśniowego- w przednio- boczną powierzchnię uda.
Chorzy na astmę oskrzelową powinni dodatkowo posiadać inhalator z lekiem rozszerzającym oskrzela do podania wziewnie. Wymienione leki chory powinien w porze aktywności owadów nosić zawsze przy sobie. Pacjent musi mieć świadomość, że lek przeciwhistaminowy i steryd nie stanowią alternatywy dla adrenaliny, która jest jedynym lekiem ratującym życie w przypadku rozwijającej się anafilaksji.
Pacjent (a w przypadku dziecka – jego opiekunowie) powinien być dokładnie przeszkolony przez lekarza przepisującego adrenalinę w ampułko-strzykawce, jak posługiwać się urządzeniem. Niewiedza, jak posługiwać się urządzeniem lub lęk przed jego użyciem mogą spowodować groźne w skutkach opóźnienie w podaniu leku.
Jeśli są wskazania do podania adrenaliny, to niezależnie od jej zastosowania pacjent powinien pilnie skontaktować się z lekarzem, najlepiej zadzwonić pod numer alarmowy 112 i wezwać zespół ratunkowy.
U starszych osób, chorujących na choroby układu krążenia, ryzyko zgonu z powodu ciężkiej anafilaksji przy niepodaniu adrenaliny jest znacznie większe niż potencjalne objawy uboczne związane z jej działaniem.
Do tematu owadów wrócimy także wkrótce w papierowym wydaniu TEMI.
